A mund të vazhdojë Shqipëria me përplasje të përditshme, apo ka ardhur koha për një zgjidhje politike?

Shqipëria po hyn në një fazë politike ku konflikti nuk është më një episod i izoluar, por po shfaqet çdo ditë në dy skena njëkohësisht: në rrugë dhe në Kuvend. Nga njëra anë, protestuesit përplasen me Policinë e Shtetit. Nga ana tjetër, salla e Parlamentit është kthyer në një arenë konfrontimi të vazhdueshëm mes mazhorancës dhe opozitës. Kjo tablo ngre një pyetje thelbësore: a mund të vazhdojë një demokraci normale në këtë gjendje tensioni të përhershëm?

Kryeministri Edi Rama mbështetet në një argument të fortë kushtetues dhe politik. Ai thekson se ka marrë besimin e rreth 800 mijë qytetarëve dhe se nuk mund ta tradhtojë këtë mandat. Në një demokraci parlamentare, ky është një argument me peshë. Legjitimiteti i një qeverie buron nga zgjedhjet dhe nga shumica parlamentare që del prej tyre. Për këtë arsye, asnjë protestë, sado e madhe të jetë, nuk e rrëzon automatikisht një qeveri që gëzon shumicën në Kuvend.

Por edhe protesta ka legjitimitetin e saj demokratik. Kushtetuta garanton të drejtën e qytetarëve për t’u mbledhur dhe për të kundërshtuar qeverinë. Kur protestat vazhdojnë për javë apo muaj, ato tregojnë se një pjesë e shoqërisë ndien se institucionet nuk po u japin përgjigje shqetësimeve të saj. Kjo nuk do të thotë se protesta zëvendëson zgjedhjet, por do të thotë se politika nuk mund ta injorojë atë.

Problemi fillon kur asnjëra palë nuk lëviz nga pozicionet e saj.

Qeveria thotë se ka mandatin e votës dhe nuk tërhiqet. Protestuesit deklarojnë se nuk do të ndalen derisa të arrihen objektivat e tyre. Opozita parlamentare vazhdon përplasjen politike në Kuvend. Në këtë mënyrë krijohet një bllokim politik ku askush nuk fiton plotësisht, ndërsa kostoja bie mbi qytetarët dhe shtetin.

Historia politike evropiane tregon se krizat e zgjatura nuk zgjidhen vetëm me forcën e numrave ose me presionin e rrugës. Ato zgjidhen kur palët gjejnë një mekanizëm politik për të dalë nga ngërçi. Kjo nuk nënkupton që njëra palë të dorëzohet, por që të dyja të pranojnë se stabiliteti institucional është një interes më i madh se fitorja e momentit.

Nëse përplasjet me Policinë e Shtetit bëhen rutinë, ekziston rreziku i radikalizimit. Mjafton një incident i rëndë, një viktimë apo një akt i pakontrolluar dhune për ta futur vendin në një cikël shumë më të vështirë për t’u menaxhuar. Nga ana tjetër, nëse Kuvendi nuk arrin të funksionojë si vendi ku debati politik zhvillohet normalisht, qytetarët humbasin besimin tek institucionet dhe kërkojnë zgjidhje jashtë tyre.

Ekonomia është ndër të parat që ndjen pasojat e një klime të tillë. Investitorët kërkojnë stabilitet, jo pasiguri politike. Turizmi, biznesi dhe investimet e huaja ndikohen nga perceptimi për sigurinë dhe funksionimin normal të shtetit. Edhe procesi i integrimit europian kërkon institucione funksionale, dialog politik dhe respektim të shtetit të së drejtës.

Për këtë arsye, zgjidhja nuk mund të jetë vetëm policore dhe as vetëm retorike. Policia ka detyrimin të garantojë rendin publik, por nuk mund të zgjidhë një krizë politike. Po ashtu, protesta është mjet demokratik presioni, por nuk mund të zëvendësojë mekanizmat kushtetues të vendimmarrjes. Edhe shumica parlamentare nuk mund të mbështetet pafundësisht vetëm te forca e numrave pa marrë parasysh klimën politike në vend.

Prandaj, nevoja për një zgjidhje politike duket më e madhe se kurrë. Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht zgjedhje të parakohshme apo dorëheqje automatike të qeverisë. Mund të nënkuptojë hapjen e një dialogu serioz institucional, adresimin e kërkesave që mund të trajtohen ligjërisht, uljen e gjuhës së përplasjes dhe rikthimin e debatit politik në institucionet demokratike.

Demokracia nuk matet vetëm me votën e një dite zgjedhore dhe as vetëm me madhësinë e një proteste. Ajo matet me aftësinë e institucioneve dhe aktorëve politikë për të administruar konfliktin pa e kthyer atë në krizë të përhershme. Pikërisht ky është testi që Shqipëria duket se po përjeton sot.

Në fund, çdo palë ka një pjesë të legjitimitetit të saj: qeveria ka legjitimitetin e zgjedhjeve, ndërsa protestuesit kanë legjitimitetin e së drejtës për të protestuar. Sfida nuk është të përcaktohet se cili legjitimitet është më i fortë, por si të bashkëjetojnë të dy brenda rregullave të demokracisë. Nëse kjo nuk arrihet dhe përplasja mbetet forma e vetme e komunikimit politik, atëherë humbësi i vërtetë nuk do të jetë as qeveria, as opozita, por vetë shteti demokratik dhe besimi i qytetarëve tek ai.

Natyrisht që në Protestë ka shumë duar që po luajnë fijet në prapaskenë, sikurse ka edhe sherbime intelegjente që furnizojnë njerëzit e tyre që të mos tërhiqen. Por pjesa kryesore, realisht, është zemërim dhe zhgënjim nga qytetarët.

E mira e do që kryeministri Rama të gjejë një zgjidhje politike, ndonëse ka mandatin e 800 mijë votave!