Partitë pa fraksione janë parti pa të ardhme

Nga Nikoll Lesi

Një nga problemet më të mëdha të politikës shqiptare është mungesa e demokracisë së brendshme në partitë politike. Dy partitë më të mëdha, Partia Socialiste dhe Partia Demokratike, prej vitesh kanë funksionuar si parti të dominuara nga liderët e tyre, Edi Rama dhe Sali Berisha, ku zërat ndryshe rrallë gjejnë hapësirë për debat të organizuar.

Në demokracitë perëndimore, fraksionet nuk konsiderohen dobësi. Përkundrazi, ato janë shprehje e pluralizmit të ideve brenda një force politike. Pikërisht përmes debatit, konkurrencës së ideve dhe mendimit ndryshe, partitë ripërtërihen dhe krijojnë lidershipin e së ardhmes.

Në Shqipëri ka ndodhur e kundërta. Çdo përpjekje për të krijuar një rrymë alternative apo një grup mendimi brenda partisë është parë shpesh si sfidë ndaj kryetarit dhe jo si kontribut për forcimin e saj. Si pasojë, shumë figura politike ose janë larguar, ose kanë heshtur, ose janë detyruar të përshtaten me vullnetin e drejtuesit.

Kjo mënyrë funksionimi mund t’i japë liderit kontroll të plotë mbi partinë, por në planin afatgjatë e dobëson atë. Një parti që identifikohet vetëm me një emër rrezikon të mbetet pa drejtim sapo ai lider largohet nga politika.

Historia politike evropiane tregon se partitë më të qëndrueshme janë ato që prodhojnë vazhdimisht liderë të rinj. Debati i brendshëm nuk i dobëson; përkundrazi, i forcon, sepse krijon alternativa, rrit cilësinë e vendimmarrjes dhe shmang kultin e individit.

Nëse brenda Partisë Socialiste do të kishte më shumë hapësirë për mendim ndryshe, figura me përvojë do të mund të konkuronin me ide dhe projekte, pa u konsideruar kundërshtarë të kryetarit. E njëjta gjë vlen edhe për Partinë Demokratike, ku debatet e organizuara do të mund të krijonin një brez të ri drejtuesish, të përgatitur për të marrë përgjegjësi. Në PD ka 35 vite dominanca absolute e Berishës. Edhe kur ishte Lulzim Basha, vendimet kryesore nuk merreshin pa lejen e Doktorit.

Flitet se Fatos Nano, kur ishte kryetar në PS kishte demokraci, por nuk është e vertetë. Ai ishte njeri i pazareve dhe jo i parimeve strikte të majta. Ai ndante “copa”, por nuk ishin fraksione te mirëfillta parimore dhe doktrine. Fatos Nano herë hidhte një “copë” Pandeli Majkos, dhe herë-herë ishte Ilir Meta që ia hiqte nga dhëmbët partinë, Nanos, natyrisht për interesa pushteti. Pra koha e Fatos Nanos nuk koha e demokracive të brendshme në një parti, ishte koha e pazareve, pa parime, jo në interes të socialistëve.

Ndaj mungesa reale e fraksioneve sjell një tjetër pasojë: partitë humbasin aftësinë për t’u vetëkorrigjuar. Kur çdo vendim merret nga një rreth i ngushtë dhe kritika e brendshme dekurajohet, gabimet përsëriten dhe përgjegjësia politike zbehet.

Një parti demokratike nuk duhet të ketë frikë nga debati. Përkundrazi, duhet ta nxisë atë. Fraksionet nuk janë armiku i një partie; armiku është mungesa e ideve, uniformiteti i imponuar dhe bindja se vetëm një njeri ka gjithmonë të drejtë.

Partitë nuk duhet të mbijetojnë falë liderëve. Liderët duhet të shërbejnë për t’i bërë partitë më të forta dhe më jetëgjata. Kur një forcë politike ndërtohet vetëm mbi autoritetin e një personi, ajo rrezikon të dobësohet bashkë me të.

Prandaj, sfida e madhe e politikës shqiptare nuk është vetëm rotacioni i pushtetit. Është ndërtimi i partive që kanë demokraci të brendshme, që prodhojnë liderë të rinj dhe sigurojnë vazhdimësi përtej emrit të kryetarit. Vetëm kështu ato mund të mbeten institucione politike të forta dhe jo thjesht organizata të lidhura me fatin e një individi.