100-vjetori i lindjes së Ibrahim Tukiçit, kur përjetësia e një emri të madh gdhendet në gur dhe kujtesë

Nga Albert Vataj
Ka emra që nuk i përkasin vetëm familjes, qytetit apo kohës së tyre. Ka emra që bëhen pjesë e kujtesës kombëtare, sepse me talentin, përkushtimin dhe artin e tyre arrijnë të kapërcejnë kufijtë e një jete njerëzore dhe të mbeten përgjithmonë në ndërgjegjen e një populli. Një emër i tillë është ai i Ibrahim Tukiçit.
Në 100-vjetorin e lindjes së artistit të madh shkodran, në shtëpinë ku ai pa për herë të parë dritën e jetës është vendosur një pllakë përkujtimore, një shenjë mirënjohjeje që do të qëndrojë aty si dëshmi e përhershme e respektit ndaj një prej zërave më të mëdhenj që ka njohur muzika shqiptare.

Nuk është thjesht një pllakë e vendosur mbi mur. Është një akt simbolik që lidh të shkuarën me të ardhmen. Është një mënyrë për t’u treguar brezave që do të vijnë se në atë banesë të vjetër shkodrane nisi udhëtimi artistik i një njeriu që do ta ngrinte këngën shqiptare në lartësitë më të denja të interpretimit vokal.
Aty, mes mureve që ruajnë ende jehonën e kohëve të shkuara, u kënduan për herë të parë meloditë shkodrane, u ushqye dashuria për muzikën dhe u hodhën themelet e një karriere që do të bëhej pjesë e historisë së kulturës sonë kombëtare. Tashmë, emri i Ibrahim Tukiçit do të mbetet i gdhendur përjetësisht në vendin ku nisi gjithçka, si një kujtesë e gjallë e rrënjëve të tij dhe e lidhjes së pazgjidhshme me qytetin që e lindi.

Ceremonia përkujtimore mblodhi familjarë, artistë, miq dhe admirues të veprës së tij. Të pranishëm ishin edhe dy djemtë e artistit, Davidi dhe Genci Tukiçi, të cilët kanë ndjekur me dinjitet rrugën e artit, duke e pasuruar më tej trashëgiminë kulturore të familjes së tyre. Prania e tyre në këtë përvjetor ishte një dëshmi prekëse e vazhdimësisë së një tradite artistike që kalon nga brezi në brez.
Ibrahim Tukiçi lindi në Shkodër më 4 qershor 1926, në një qytet që prej shekujsh ka qenë një nga qendrat më të rëndësishme të kulturës shqiptare. Në këtë mjedis ai mori formimin e parë shpirtëror dhe artistik, duke kryer aty arsimin fillor dhe të mesëm, përpara se talenti i tij ta çonte drejt horizonteve më të gjera të artit profesional.
Studimet në Konservatorin prestigjioz “Çajkovski” të Moskës përbënin një etapë vendimtare në formimin e tij artistik. Aty ai përvetësoi disiplinën e shkollës së madhe vokale dhe u pajis me kulturën muzikore që do ta shndërronte në një nga tenorët më të spikatur të skenës shqiptare.

Pas përfundimit të studimeve në vitin 1957, ai u emërua solist në Teatrin e Operës dhe Baletit, ku nisi një karrierë të pasur dhe të suksesshme. Zëri i tij i fuqishëm, timbri i veçantë dhe interpretimi i ndjerë i dhanë jetë një galerie të gjerë personazhesh operistikë dhe rolesh që mbeten ende sot pjesë e fondit më të çmuar të skenës sonë lirike.

Publiku shqiptar e duartrokiti në opera si “Kavaleria Rustikana”, “Nusja e Shitur”, “Mrika”, “Pranvera”, “Madam Butterfly”, “Lulja e Kujtimit”, “Zgjimi”, “Rigoleto”, si dhe në shumë vepra të tjera shqiptare e botërore. Në vitet e mëvonshme ai do të sillte me të njëjtin pasion dhe profesionalizëm personazhet e operave shqiptare “Goca e Kaçanikut”, “Borana” dhe krijime të tjera që përbënin identitetin e muzikës sonë skenike.

Por Ibrahim Tukiçi nuk mbeti vetëm artist i operës. Ai ishte gjithashtu një interpretues i jashtëzakonshëm i këngës qytetare dhe popullore shqiptare. Në interpretimin e tij, këngë si “Kenke nuri i bukurisë”, “Bishtalecat palë-palë”, “Hajde gjyle”, “Mic Sokoli” dhe shumë të tjera fituan një dimension të ri artistik, duke u bërë pjesë e pandashme e memories muzikore të shqiptarëve.

Ai ishte ndër ata artistë të rrallë që dinin të bashkonin akademizmin e skenës operistike me shpirtin e këngës popullore, duke e bërë artin e tij të afërt dhe të dashur për publikun e gjerë. Pikërisht kjo aftësi e bëri Ibrahim Tukiçin jo vetëm një këngëtar të madh, por edhe një ambasador të kulturës shqiptare.

Kontributi i tij u vlerësua me çmime dhe nderime të shumta. Në vitin 1953 fitoi Çmimin e Dytë në Festivalin Botëror të Rinisë në Bukuresht, ndërsa në vitin 1958 u nderua me diplomë në Festivalin e Vjenës. Më pas do të merrte titujt e lartë “Artist i Merituar” dhe, në vitin 1985, “Artist i Popullit”, një nga vlerësimet më të mëdha që u jepej figurave të shquara të kulturës shqiptare.

Kur u nda nga jeta në vitin 2004, Ibrahim Tukiçi la pas jo vetëm një karrierë të shkëlqyer artistike, por një trashëgimi që vazhdon të frymëzojë. Ai la një model të artistit që e konsideron artin mision, jo privilegj; një model të përkushtimit ndaj skenës, publikut dhe identitetit kulturor të vendit.

Sot, një shekull pas lindjes së tij, emri i Ibrahim Tukiçit nuk jeton vetëm në pllakatën e vendosur në shtëpinë e tij të lindjes. Ai jeton në regjistrimet që vazhdojnë të dëgjohen, në kujtimet e bashkëkohësve, në historinë e operës shqiptare dhe në zemrat e atyre që e njohën përmes artit të tij.

Pllaka përkujtimore e vendosur në Shkodër nuk është fundi i një historie. Është vazhdimi i saj. Është guri mbi të cilin është gdhendur mirënjohja e një qyteti dhe e një kombi për një artist që e ktheu zërin në art dhe artin në përjetësi.