Nga Albert Vataj
Alfred Trebicka sot mbush plot 60 vjeç. Por në rastin e tij, koha nuk matet me vite, por me gjurmë, me rolet që kanë mbetur, me emocionet që kanë kaluar përmes skenës dhe janë ngulitur në kujtesën e publikut, me një prani që nuk është thjesht artistike, por thellësisht formuese. Ai nuk është vetëm një emër në historinë e artit shqiptar, por një ndër ata pak individë që e kanë jetuar përkushtimin si mision, si një mënyrë për të ndërtuar kuptim dhe për të dhënë formë shpirtit të kohës.
Më shumë se sa një aktor, regjisor apo pedagog, Trebicka është një identitet i plotë krijues, një ndërthurje e rrallë e integritetit intelektual dhe ndjeshmërisë artistike, e disiplinës akademike dhe intuitës shpirtërore. Në të bashkëjetojnë mendimi dhe ndjenja, analiza dhe instinkti, duke krijuar një profil që nuk kënaqet me sipërfaqen, por kërkon thellësinë, jo me efektin, por me të vërtetën.
Ai është Alfred Trebicka, zë dhe trup, energji dhe përmbajtje, përkushtim dhe kërkim i pandërprerë. Në timbrin e tij jeton një autoritet i qetë, në fizikalitetin e tij një gjuhë që flet po aq fort sa fjala. Ai di të kumtojë pa e tepruar, të komunikojë pa imponuar, të përjetojë pa u ekspozuar. Dhe pikërisht në këtë ekuilibër të brishtë mes kontrollit dhe shpërthimit, ai ka ndërtuar një prani të veçantë, një aktor që nuk luan thjesht role, por i përjeton ato si akte të thella të ndërgjegjes krijuese.
Në këtë përvjetor, ai qëndron jo vetëm si një figurë e konsoliduar e artit skenik shqiptar, por si një dëshmi e gjallë se arti, kur ushqehet me përkushtim dhe besim, bëhet trashëgimi.
Në skenën e jetës dhe të artit, ka data që shërbejnë më shumë se thjesht për të numëruar vitet, ato shërbejnë për të kremtuar gjurmën dhe ndriçimin e njëmendtë që një artist i jep shoqërisë. Dhe 3 maji është padyshim një nga ato data të veçanta për kulturën shqiptare.
Sot, në ditëlindjen e Alfred Trebicka, nuk mjafton një urim formal. Ka figura që nuk përkufizohen nga kalendari, por nga gjurma që lënë në ndërgjegjen artistike të një shoqërie. Trebicka është një prej tyre, një prani e përhershme në skenën shqiptare, që nuk është thjesht aktor, regjisor apo pedagog, por një laborator i gjallë i kërkimit mbi shpirtin njerëzor.
I lindur në Tiranë më 3 maj 1966, dhe i formuar në Akademinë e Arteve, për t’u pasuruar më tej në përvojën daneze pranë Kolegjit Europian të Filmit, ai përfaqëson një profil të rrallë, artistin që ndërton urë mes disiplinës akademike dhe intuitës krijuese. Kjo dysi, mes strukturës dhe shpërthimit, është pikërisht ajo që e bën aktrimin e tij të dallueshëm.
Në skenë, Trebicka nuk është thjesht interpretues, por një analizues i thellë i karakterit. Ai operon me ekonomi mjetesh, zëri i tij i ngrohtë, heshtjet e ngarkuara emocionalisht, tonet e përmbajtura që papritur shpërthejnë, krijojnë një tension të brendshëm që e mban spektatorin në vigjilencë. Nuk është aktor i efektit të menjëhershëm, është aktor i ndërtimit gradual, i atij procesi të brendshëm që kulmon në një të vërtetë dramatike.
Roli i Beranzhesë te “Rinoqeronti” i Eugène Ionesco mbetet një nga dëshmitë më të qarta të kësaj qasjeje. Në këtë interpretim, ai arriti të materializojë dramën ekzistenciale të individit që lëkundet mes dorëzimit dhe rezistencës, duke e zhveshur heroin nga patetika dhe duke e sjellë në një dimension thellësisht njerëzor. Kjo aftësi për të “ulëruar” pa britmë, për të treguar krizën pa e shpallur atë, është një nga veçoritë më të rafinuara të tij.
Po kështu, në “Tri këngë dashurie” të Stefan Çapaliku, ai ndërtoi një triptik emocional, ku personazhi kalon nga një gjendje në tjetrën me një organikë të rrallë, duke kulmuar në një delir vetëshkatërrues që nuk imponon, por rrjedh natyrshëm nga tensioni i akumuluar. Ndërsa në “Zbritja nga mali Morgan” të Arthur Miller, përmes figurës së Limanit, ai i dha jetë një karakteri të ndërlikuar, të përçarë mes moralit dhe dëshirës, mes identitetit kulturor dhe tjetërsimit modern, një interpretim që i siguroi vlerësime dhe çmime të rëndësishme.
Në kinematografi dhe televizion, nga “Njerëz dhe fate” te “Tingujt e harresës”, Trebicka ka dëshmuar se e njëjta thellësi e kërkimit e shoqëron edhe përtej skenës. Ai nuk e ndryshon metodën, por e përshtat atë: kamera nuk e zbeh, përkundrazi, e afron edhe më shumë me të vërtetën e brendshme të personazhit.
Si regjisor, ai shfaq një qartësi konceptuale dhe një sens të mprehtë të strukturës dramatike. Veprat si “The Glass Menagerie”, “A Streetcar Named Desire” apo “Psychosis 4.48” dëshmojnë një prirje për të eksploruar tekstet e mëdha me një gjuhë personale, pa i tradhtuar ato, por duke i riinterpretuar në një kontekst të ndjeshëm bashkëkohor.
Por ndoshta kontributi i tij më i qëndrueshëm është ai si pedagog. Në auditorët e Universitetit të Arteve, ai nuk transmeton vetëm teknikë, por një etikë të të bërit teatër, disiplinën, kërkimin, dyshimin, përballjen me vetveten. Ai formon aktorë që nuk kënaqen me sipërfaqen, por kërkojnë thellësinë.
Në një kohë kur arti shpesh rrezikon të bëhet konsum i shpejtë, figura si Alfred Trebicka mbeten dëshmi se teatri dhe aktrimi janë ende territore të kërkimit të së vërtetës njerëzore. Ai është një aktor i ndërgjegjes, një regjisor i qartësisë dhe një mësues i përkushtimit.
Në këtë ditëlindje, urimi për të nuk është thjesht jetë e gjatë, por vazhdimësi e kësaj pranie krijuese që nuk resht së kërkuari, së ndërtuari dhe së sfiduari kufijtë e vetvetes dhe të artit.
Gëzuar ditëlindjen, Alfred Trebicka! Faleminderit që vazhdon të na dhurosh copëza të shpirtit njerëzor dhe ta mbash gjallë magjinë e skenës shqiptare!