Nga Albert Vataj
Ky gjest i misionares së nënës së profilit të lartë nuk mund të mos kishte vëmëndje të mediave ndërkombëtare, si një përbashkim i sfidës së nënës dhe detyrës për t’i shërbyer vendit.
Video dhe foto janë bërë pjesë e komunikimit dhe informimit. Ministrat e qeverive të BE-së, të mbledhur të enjten për një ditë të gjatë diskutimi mbi politikat e ndryshimeve klimatike, u habitën nga një pjesëmarrës i ri në tryezën e tyre të negociatave, një foshnjë tre-muajshe.
Ka gjeste që flasin më fort se fjalimet, më bindshëm se deklaratat politike dhe më gjatë se ciklet e lajmeve. Ato nuk kërkojnë spektakël, sepse vetë thjeshtësia e tyre bëhet dëshmi e një qytetërimi që ka mësuar të mos e ndajë jetën nga detyra, nënën nga shtetarja, dashurinë nga përgjegjësia.
Kur ministrja suedeze e klimës, Romina Pourmokhtari, hyri në sallën e Këshillit të Bashkimit Evropian në Luksemburg me djalin e saj tre muajsh, Adamin, në krah, ajo nuk solli vetëm një foshnjë në një mbledhje ministrash. Ajo solli një ide të re të ushtrimit të pushtetit: një pushtet që nuk kërkon të fshehë njerëzoren, por ta bëjë atë pjesë të dinjitetshme të institucioneve.
Nuk ishte rastësi që ky moment tërhoqi menjëherë vëmendjen e mediave ndërkombëtare. Ishte një imazh që bashkonte në një të vetme dy misione të shenjta: misionin e nënës dhe detyrën e ministres. Dy role që për shekuj me radhë u janë paraqitur grave si zgjedhje të detyrueshme, sikur njëri të duhej të përjashtonte tjetrin. Por Adam, foshnja më e vogël që kishte hyrë ndonjëherë në një takim të ministrave të Bashkimit Evropian, u bë dëshmia më e qartë se kjo ndarje nuk është ligj i natyrës, por produkt i një kulture që mund dhe duhet të ndryshojë.
Videoja dhe fotografitë e këtij momenti u shpërndanë në mbarë botën, jo për shkak të kuriozitetit që zgjon gjithmonë një foshnjë në një ambient zyrtar, por sepse ato përfaqësonin një vizion të ri të shoqërisë. Në tryezën ku diskutoheshin politikat për klimën, ishte ulur simbolikisht edhe e ardhmja vetë. Adam nuk ishte një ndërprerje e rendit institucional; ai ishte arsyeja pse ato politika ekzistojnë: për të mbrojtur botën që do t’u lëmë brezave që sapo kanë ardhur në jetë.
“Doja të tregoja se nuk është e nevojshme të zgjedhësh mes familjes dhe punës,” tha Pourmokhtari për Reuters. Fjalë të thjeshta, por me peshën e një manifesti qytetar. Ajo shtoi se kjo ishte e mundur edhe falë një bashkëshorti “që nuk është dinosaur”, një partner modern që ndan përgjegjësitë e prindërimit. Në këtë fjali nuk fshihet vetëm një vlerësim personal, por një filozofi e tërë e barazisë: prindërimi nuk është barrë e gruas, por përgjegjësi e përbashkët.
Një zyrtar i Këshillit të BE-së konfirmoi se ishte hera e parë që një foshnjë merrte pjesë në një takim të ministrave evropianë. Dhe ndoshta nuk do të mbahet mend vetëm si një “herë e parë”, por si një moment kur institucionet pranuan se jeta nuk duhet të lihet jashtë dyerve të politikës.
Romina Pourmokhtari, e cila në vitin 2022 u bë ministrja më e re në historinë e qeverisë suedeze, ishte kthyer së fundmi nga leja prindërore. Bashkëshorti i saj, i cili vazhdon të jetë në leje deri në zgjedhjet suedeze të shtatorit, e shoqëroi në Luksemburg për t’u kujdesur për Adamin gjatë zhvillimit të mbledhjes. Ky organizim nuk ishte privilegj personal, por fryt i një sistemi që e konsideron familjen si themel të shoqërisë dhe jo si pengesë për karrierën.
Suedia prej vitesh është ndër vendet me politikat më bujare të lejes prindërore në botë. Prindërit përfitojnë rreth gjashtëmbëdhjetë muaj leje të paguar, ndërsa një pjesë e saj është e patransferueshme, pikërisht për të nxitur përfshirjen e baballarëve në rritjen e fëmijëve. Këta “muaj të babait” nuk janë thjesht dispozita ligjore; janë investim në një kulturë ku kujdesi nuk ka gjini dhe ku përgjegjësia ndahet me dinjitet.
Vetë ministrja theksoi se politika të tilla krijojnë një vlerë që nuk mund të matet vetëm ekonomikisht. Ato prodhojnë familje më të qëndrueshme, prindër më pak të rraskapitur dhe shoqëri më të shëndetshme. Në fund të fundit, investimi te mirëqenia njerëzore është edhe investim në produktivitetin dhe të ardhmen e një kombi.
Edhe reagimi i zëvendësministrit polak të klimës, Krzysztof Bolesta, ishte domethënës: “Mendoj se është shumë mirë. Nuk është një pengesë; është thjesht një pjesë e jetës.” Në atë fjali qëndron ndoshta përkufizimi më i bukur i qytetërimit: kur institucionet nuk kërkojnë ta përjashtojnë jetën për të ruajtur solemnitetin e tyre, por e mirëpresin atë si pjesë të natyrshme të funksionimit të tyre.
Në fund, kjo nuk ishte vetëm historia e një ministreje suedeze dhe e djalit të saj. Ishte historia e një shoqërie që ka zgjedhur të mos e detyrojë gruan të sakrifikojë amësinë për karrierën, as profesionin për familjen. Ishte një kujtesë se shteti më i përparuar nuk është ai që ndërton vetëm institucione të forta, por ai që di t’i bëjë ato mjaftueshëm njerëzore për të lënë vend edhe për frymëmarrjen e një foshnje.