Në përvjetorin e ndarjes nga jeta të Besim Zekthit, monumentit të gjallë të valles shqiptare

Nga Albert Vataj

Sot më 28 qershor 2026 bëhen gjashtë vite nga lamtumira e Besim Zekthit, një prej personaliteteve më të spikatura të valles dhe kërcimit, kësaj tradite të jashtëzakonshme të pasurisë sonë kombëtare.

Ka njerëz që largohen nga kjo botë dhe lënë pas kujtime. Ka të tjerë që ikin, por mbeten të pranishëm në frymën e një populli. Besim Zekthi i përket kësaj race të rrallë artistësh, të cilët nuk i mban gjallë vetëm kujtesa, por vetë trashëgimia që krijuan.

Gjashtë vjet pas ndarjes së tij nga jeta, heshtja nuk mjafton për ta përkujtuar. Emri i tij nuk mund të shqiptohet si një datë kalendari, as si një homazh formal. Ai kërkon nderimin që u takon atyre që e tejkalojnë kohën, sepse Besim Zekthi nuk ishte vetëm valltar. Ai ishte vetë lëvizja e shpirtit shqiptar. Ishte krahu i shqipes që u bë trup njerëzor. Ishte ritmi që i dha frymë historisë sonë.

Ai nuk vallëzonte mbi skenë. Ai ngrinte në këmbë kujtesën e një kombi.

Në çdo hap të tij rrihte zemra e maleve, në çdo kthesë të trupit jehonte burrëria e kuvendeve, në çdo ngritje krahu shpërthente krenaria e flamurit. Dukej sikur nuk interpretonte valle, por zgjonte kujtesën e tokës, sikur nëpërmjet tij flisnin brezat që kishin jetuar përpara nesh.

Prandaj Besim Zekthi nuk mund të përkufizohet me fjalën “valltar”. Ai ishte alfabeti i gjuhës trupore të shqiptarëve. Një poemë pa vargje. Një psalm pa zë. Një liturgji e identitetit tonë kombëtar.

Për më shumë se tri dekada, nga viti 1957 deri në vitin 1990, ai jetoi pothuajse pa u shkëputur nga skena e Ansamblit Kombëtar të Këngëve dhe Valleve Popullore. Nuk kërkoi kurrë famën për veten; kërkoi që Shqipëria të njihej përmes artit të saj. Në mbi dyqind valle ai u bë arkitekt emocionesh, gdhendës karakteresh dhe mjeshtër i një estetike që mbështetej mbi traditën, por që merrte frymë me modernitetin e interpretimit.

Në krijimtarinë e tij lindën koreografi që tashmë janë pjesë e trashëgimisë sonë kulturore: “Valle e Librazhdit”, “Valle me motive të Lapardhasë”, “Dasma e Rugovës”, “Për flamur, për atdhe”. Ato nuk janë thjesht numra artistikë; janë monumente të gjalla të shpirtit shqiptar. Në to jeton ende pulsi i krijuesit që refuzoi ta linte folklorin të mbetej muze, duke e shndërruar në një energji të gjallë skenike.

Rrugëtimi i tij nuk u kufizua brenda kufijve të Shqipërisë.

Nga skenat e Evropës në ato të Azisë e të Afrikës, nga Egjipti pranë hijes së piramidave deri në Kartagjenë, Algjeri e Marok, nga Kina në Korenë, Vietnamin e Kamboxhian, nga Franca në Itali, Danimarkë, Norvegji, Suedi e Finlandë, vallja shqiptare udhëtoi mbi supet e një artisti që dinte ta kthente folklorin në gjuhë universale.

Kudo ku shkeli Ansambli Kombëtar, publiku nuk shihte vetëm një trupë artistësh; shihte një popull që fliste përmes ritmit, kostumit, këngës dhe lëvizjes. Dhe në qendër të këtij komunikimi qëndronte Besim Zekthi, i cili me fisnikërinë e interpretimit e bënte vallen shqiptare të kuptohej edhe aty ku askush nuk dinte një fjalë shqip.

Në Dizhon të Francës, me “Vallën e Shqipeve” dhe “Festë të madhe ka sot Shqipëria”, ai nuk ngriti në skenë vetëm një koreografi. Ai ngriti flamurin e një identiteti. Ishte një çast kur arti nuk ishte më spektakël, por dëshmi. Kur vallja nuk ishte më argëtim, por mënyra më e bukur për t’i thënë botës: “Ky është populli ynë.”

Në vitin 2017, në 60-vjetorin e Ansamblit, Republika e Shqipërisë e nderoi me titullin “Nderi i Kombit”.

Ky vlerësim nuk ishte thjesht një dekoratë. Ishte mirënjohja e një kombi ndaj artistit që kishte bërë trupin e tij altar të traditës shqiptare.

Motivacioni ishte vetë përkufizimi i jetës së tij:

“Talenti i rrallë dhe mjeshtëria jote virtuoze interpretuese kanë qenë dhe mbeten jo vetëm shfaqje artistike të jashtëzakonshme, por edhe burim i pashtershëm frymëzimi për brezat e rinj të artistëve dhe valltarëve shqiptarë.”

Dhe vërtet, në çdo dalje të tij kishte një solemnitet që nuk mësohej në akademi. Në çdo kërcim kishte lavdi. Në çdo hap kishte besë. Në çdo rrotullim kishte histori. Dukej sikur përpara publikut nuk dilte vetëm një artist, por vetë kujtesa e kombit.

Sot, gjashtë vjet pas largimit të tij, nuk mjafton ta kujtojmë me nostalgji. Mënyra më e denjë për ta nderuar është ta mbrojmë atë që ai mbrojti gjithë jetën: folklorin, identitetin, rrënjët dhe dinjitetin kulturor të shqiptarëve.

Institucionet tona kanë detyrimin moral të ruajnë, të dokumentojnë dhe t’ua përcjellin brezave krijimtarinë e tij jo si një relike muzeale, por si një frymë që vazhdon të edukojë artistët e së nesërmes.

Sepse Besim Zekthi nuk është vetëm pjesë e historisë së vallëzimit shqiptar. Ai është vetë një kapitull i historisë së kulturës sonë.

Sot ai nuk ecën më mbi skenë, por çdo valle shqiptare mban ende hijen e hapit të tij.

Ai nuk ngre më krahët drejt dritave të teatrit, por çdo valltar që del në skenë ecën, pa e kuptuar ndoshta, mbi gjurmët që ai hapi.

Ai nuk flet më, por lëvizja e tij vazhdon të na flasë.

Ai nuk fluturon më para syve tanë, por është bërë vetë qielli ku fluturon vallja shqiptare.

Kombet nuk maten vetëm me historinë që kanë shkruar, por edhe me artistët që kanë ditur ta mishërojnë atë histori në bukuri.

Dhe Shqipëria pati fatin të kishte një të tillë.

Besim Zekthi ishte shqipja që nuk lodhej së fluturuari mbi skenat e botës, duke mbajtur në krahë jo vetëm vallen shqiptare, por krenarinë e një kombi të tërë.

Prandaj, për të nuk ka lamtumirë.

Ka vetëm mirënjohje.

Ka vetëm përkulje.

Ka vetëm një betim: që krahu i shqipes që ai ngriti aq lart të mos bjerë kurrë, dhe që ritmi i shpirtit shqiptar, të cilit ai i dha trup e përjetësi, të vazhdojë të jehojë brez pas brezi, sa herë që mbi një skenë do të nisë të marrë frymë vallja jonë.