80 vjet pas Kryengritjes së Postribës, 9 shtatori mbetet një datë e gdhendur në kujtesën historike të Shkodrës dhe të Shqipërisë si një prej momenteve të hershme të përplasjes së armatosur me regjimin komunist. Një datë që nuk mund të lexohet vetëm përmes kronologjisë së një ngjarjeje të vitit 1946, por edhe përmes fatit të njerëzve që u përfshinë në të dhe tragjedisë që pasoi shtypjen e saj.
Në përvjetorin e 80-të, Partia Demokratike ka zhvilluar një aktivitet përkujtimor në nderim të pjesëmarrësve të Kryengritjes së Postribës dhe të familjeve që u përballën me pasojat e represionit komunist. Në aktivitet morën pjesë Sekretari i Përgjithshëm i PD-së, Flamur Noka, deputetë të Partisë Demokratike, përfaqësues të strukturave lokale, si dhe familjarë të personave të prekur nga përndjekja politike.
Ceremonia, e zhvilluar nën moton “Kryengritja e Postribës – Lëvizja e parë antikomuniste në Shqipëri”, e riktheu vëmendjen te ngjarjet e 9 shtatorit 1946, kur në zonën e Postribës shpërtheu një revoltë kundër pushtetit të sapovendosur komunist.
Kryengritja e Postribës ndodhi në një periudhë kur regjimi komunist në Shqipëri po konsolidonte me shpejtësi pushtetin e tij politik dhe institucional. Vendi sapo kishte dalë nga Lufta e Dytë Botërore, por përfundimi i luftës nuk solli për të gjithë paqen dhe lirinë e shpresuar.
Përplasjet politike dhe ideologjike u ashpërsuan. Kundërshtarët e regjimit, realë apo të perceptuar si të tillë, u vunë nën presionin e aparatit shtetëror të sigurisë dhe të drejtësisë politike. Në këtë klimë të tensionuar, Postriba u bë skena e një prej akteve të para të organizuara të rezistencës kundër pushtetit komunist.
Përmasat dhe interpretimet historike të kësaj ngjarjeje kanë qenë objekt diskutimi ndër vite, por një element mbetet i pakontestueshëm në kujtesën e atyre që e kanë përjetuar: pas kryengritjes erdhi represioni.
Shtypja e revoltës u shoqërua me arrestime, procese gjyqësore, dënime të rënda dhe pushkatime. Për shumë familje, 9 shtatori nuk ishte thjesht fundi i një përpjekjeje të armatosur; ishte fillimi i një kalvari të gjatë që do të vazhdonte për vite e dekada përmes burgimeve, internimeve, konfiskimeve dhe damkosjes politike.
Në kujtesën familjare të Postribës dhe të Shkodrës, kjo histori ka kaluar nga një brez te tjetri jo vetëm si histori politike, por si histori njerëzore: e baballarëve që nuk u kthyen më në shtëpi, e nënave që mbetën vetëm, e fëmijëve që u rritën nën peshën e një mbiemri të shpallur “armik”, e familjeve që përjetuan pasojat e një sistemi ku kundërshtimi politik mund të shndërrohej në dënim kolektiv.
Pikërisht për këtë arsye, përkujtimi i Kryengritjes së Postribës nuk është vetëm një ceremoni politike. Është edhe një përballje me kujtesën.
Një shoqëri demokratike nuk mund ta ndërtojë të ardhmen duke fshirë nga kujtesa plagët e së shkuarës. Kujtesa historike nuk është hakmarrje ndaj së kaluarës; ajo është një përpjekje për ta kuptuar atë dhe për të nxjerrë prej saj mësimet që i duhen së tashmes.
Postriba, në këtë kuptim, është bërë simbol i qëndresës për ata që e shohin atë si një prej shprehjeve të hershme të kundërshtimit ndaj diktaturës. Është një emër që mbart jo vetëm një ngjarje, por edhe një pyetje të madhe mbi raportin mes pushtetit dhe lirisë: deri ku mund të shkojë një pushtet kur mungojnë institucionet demokratike dhe kur kundërshtimi trajtohet si krim?
Tetë dekada më pas, kjo pyetje nuk i përket vetëm historisë.
Sepse demokracia nuk është një dhuratë e përhershme. Ajo kërkon kujtesë, institucione, përgjegjësi dhe mbi të gjitha respekt për dinjitetin e njeriut.
Familjarët e të përndjekurve dhe të viktimave të represionit mbartin një pjesë të historisë që për shumë vite nuk mundi të thuhej lirisht. Rrëfimet e tyre janë pjesë e mozaikut të një Shqipërie që përjetoi diktaturën dhe që ende përballet me nevojën për të dokumentuar, kuptuar dhe reflektuar mbi pasojat e saj.
Prandaj, përkujtimi i Postribës është edhe një akt dinjiteti ndaj atyre që u përballën me dhunën politike dhe një kujtesë se liria nuk duhet marrë kurrë si e mirëqenë.
80 vjet më pas, Postriba mbetet një plagë e historisë, por edhe një kujtesë e qëndresës.
Një histori që nuk duhet të përdoret për të ndarë shqiptarët, por për t’u treguar brezave të rinj se çfarë ndodh kur pluralizmi zëvendësohet nga një ideologji e vetme, kur kundërshtari shpallet armik dhe kur shteti humbet misionin e tij themelor për të mbrojtur jetën, lirinë dhe dinjitetin e qytetarit.
Sepse të kujtosh Postribën do të thotë të kujtosh edhe çmimin e lirisë.
Dhe kujtesa, kur është e ndershme, nuk kërkon të hakmerret me historinë. Ajo kërkon që historia të mos përsëritet.
Albert Vataj