KVV ‘nxin’ 25 qershorin: Pakti Rama-Basha thelloi më shumë traditën jo shtetformuese

Për Koalicionin e Vëzhguesve Vendorë ndonëse dakortësia e marrëveshjes politike të 18 Majit, ndonëse shërbeu si një moment madhor dialogu politik, i cili tejkaloi ngërçin institucional dhe siguroi pjesëmarrjen zgjedhore të forcave opozitare si kusht për legjitimitetin e procesit,  thelloi akoma më shumë traditën jo shtetformuese të një vendimmarrje jo-gjithëpërfshirëse dhe jo-transparente për proceset themelore që po kalon vendi.

Vlerësimin e tij, KVV e bën në raportin e dytë të Ndërmjetëm të Monitorimit  për Zgjedhjet Parlamentare të 25 qershorit 2017

Raporti i plotë i KVV-së

1. PËRMBLEDHJE EKZEKUTIVE

• Dakortësia e Marrëveshjes Politike të 18 Majit, ndonëse shërbeu si një moment madhor dialogu politik, i cili tejkaloi ngërçin institucional dhe siguroi pjesëmarrjen zgjedhore të forcave opozitare si kusht për legjitimitetin e procesit, thelloi akoma më shumë traditën jo shtetformuese të një vendimmarrje jo-gjithëpërfshirëse dhe jo-transparente për proceset themelore që po kalon vendi.
• Rivendosja e afateve për regjistrimin e partive politike opozitare si subjekte zgjedhore, e pashoqëruar me amendim të kuadrit ligjor, u bë shkak për një vendimmarrje të Komisionit Qendror të Zgjedhjeve pa bazë ligjore.
• Komisioni Qendror i Zgjedhjeve i gjendur nën trysninë e dinamikave politike dhe në volumin e zhvillimit të procedurave në ekstremitetet kohore, ka shfaqur një sjellje pozitive në komunikimin me vëzhguesit dhe në bërjen e transparencës. Sjellje kjo që nevojitet të përparojë gjithnjë e më shumë duke siguruar jo vetëm një administrim korrekt të procesit, por edhe duke reflektuar besimin për një proces të tillë.
• Amendimet e “Kodit Penal të Republikës së Shqipërisë” për rritjen e penaliteteve të veprave që cënojnë integritetin e votimit dhe lirinë e zgjedhësve gjykohen si jo efektive. Këto amendime do të duhej të përcaktonin instrumenta ligjorë realë dhe efektivë në denoncimin e rasteve.
• Veprimtaritë në funksion të fushatës zgjedhore, jashtë periudhës zgjedhore ligjore, nga të gjitha partitë politike, përpos shkeljeve të tjera, ishin edhe në shmangie të rregullimeve dhe transparencës që përcakton “Kodi Zgjedhor i Republikës së Shqipërisë” për veprimtarinë financiare të subjekteve zgjedhore.
• Amendimet e kryera në Ligjin “Për partitë politike” përsa i mbivendosen “Kodit Zgjedhor të Republikës së Shqipërisë”, në analizë të hierarkisë të së drejtës janë të pavlefshme.
• Urdhëri i Kryeministrit të Republikës dhe Vendimi i Këshillit të Ministrave shenjuan një precedent pozitiv në adresimin e shqetësimit të përfshirjes së administratës publike në mënyrë të paligjshme në fushatën zgjedhore.
• Angazhimi i disa institucioneve jo të thirrur shprehimisht nga kuadri ligjor zgjedhor si përgjegjës për mbarëvajtjen e procesit zgjedhor, shenjuan një precedent pozitiv, që duhet përvijuar më tej në rritjen e frymës së ndërveprimit institucional.
• Transparenca dhe zbatueshmëria rigoroze e kuadrit ligjor prej institucioneve përgjegjëse në mbarëvajtjen e proceseve zgjedhore mbetet një problematikë madhore.
• Rotacioni i ndodhur në përbërjen dhe drejtimin e trupës së Komisionit Qendror të Zgjedhjeve, zhbëri përfundimisht përpjekjet për një institucion kolegjial dhe të pavarur. Ky zhvillim e bëri akoma më emergjente ndërhyrjen e thelluar dhe integrale në legjislacionin zgjedhor.
• Precedenti i tejkalimit të afateve proceduriale me vullnet politik, kërkon masa drastike në ripërcaktimin e afateve ligjore në legjislacionin zgjedhor për të zhbërë traditën e deri sotme.

XII.  REKOMANDIME

• Transparenca mbi ecurinë institucionale në përgatitjet në vazhdim të procesit zgjedhor duhet të jetë maksimale dhe në kohën më të shkurtër.
• Prokuroritë e vendit duhet të ndjekin me rigorozitet rastet e denoncimeve për përfshirjen e jashtëligjshme të funksionarëve publikë në fushatën zgjedhore.
• Subjektet zgjedhore duhet të frenojnë çdo përpjekje dhe sjellje që ka për objekt përfshirjen apo intimidimin e funksionarëve publikë për qëllime elektorale.
• Fryma e ndërveprimit ndërmjet institucioneve në përballjen e fenomeve të korrupsionit zgjedhor, duhet të jetë në konkordancë me përcjelljen e informacionit Komisionit Qendror të Zgjedhjeve.
• Subjektet zgjedhore duhet të paraqesin platforma konkrete elektorale dhe të mbështetura në argumenta të matshëm.
• Përfaqësuesit politikë të subjekteve zgjedhore duhet të jenë të matur në komunikimet publike, duke mos lejuar nxitjen e gjuhës së urrejtjes në vazhdim të fushatës zgjedhore.
• Subjektet politike të bëjnë publikisht të ditur planin e veprimtarive elektorale për periudhën e fushatës zgjedhore dhe të publikojnë para ditës së zgjedhjeve pasqyrën totale të kostove të fushatës zgjedhore, përfshirë evidentimin sipas kandidatëve.
• Kandidatëve iu bëhet thirrje të deklarojnë gjendjen e tyre pasurore zyrtare, duke përfshirë të ardhurat, kapitalet financiare, asetet materiale dhe detyrimet financiare që shlyejnë për këto pasuri. Kjo, si një domosdoshmëri në funksion të transparencës ndaj zgjedhësve, duke ndjekur të njëjtin standard të vendosur tashmë nga legjislacioni për publikimin e gjendjes së tyre penale. Ky deklarim vullnetar i të gjithë kandidatëve do të shërbente si një garanci më shumë për forcimin e besimit qytetar tek figura dhe integritetit i përfaqësuesve të tyre të ardhshëm.
• I bëhet thirrje qytetarëve që të denoncojnë çdo rast të formave të korrupsionit zgjedhor, që nga shit-blerja e votës dhe deri tek të gjitha format e aferave korruptive që mund të përballen.
• Komisioni Qendror i Zgjedhjeve nxitet të luaj një rol aktiv në koordinimin e punës me njësinë Task-Force të ngritur, Prokurorinë e Përgjithshme dhe me institucione të tjera përgjegjëse.

• I bëhet thirrje operatorëve mediatikë të tregohen sa më objektivë dhe profesionalë në përcjelljen e veprimtarive të fushatës zgjedhore si në edicionet informative, ashtu edhe në programacionet e tjera të tyre

Kush eshte KVV

Koalicioni i Vëzhguesve Vendorë (KVV) si një aksion i një grupimi organizatash jo qeveritare ka ndjekur proceset zgjedhore që prej vitit 2005.

Procesi zgjedhor për Zgjedhjet për Kuvend i datës 25 Qershor 2017 është procesi i shtatë i përgjithshëm i monitoruar deri më sot.

Ky Dokument me titull “Raporti i Ndërmjetëm Monitorimi II”, vjen pas “Raportit të Parë të Ndërmjetëm”, i cili ishte pjesë e dokumentit me titull “Qendrim Publik mbi procesin zgjedhor për zgjedhjet për kuvendin e shqipërisë të 18 qershorit 2017 dhe të tjera procese institucionale dhe politike të lidhura me të” i publikuar me datë 7 Prill 2017.

Raportimi me objekt periudhën 01/04/2017 – 03/06/2017, është hartuar si rezultat i mbështetjes dhe asistencës së disafishtë.

Së pari, raportimi është bëri i mundur falë ndihmesës së aktivistëve të organizatave pjesëmarrëse të Koalicionit të Vëzhguesve Vendorë dhe ekspertizës së angazhuar në një projekt mbi adresimin e korrupsionit zgjedhor, të realizuar nga një prej organizatave drejtuese të KVV-së, e mbështetur financiarisht prej Ambasadës së Zvicrës në Tiranë dhe Ambasadës së vendeve të Ulëta në Tiranë.

Vlerë e shtuar e raportit është asistenca e organizatës ndërkombëtare “Democracy International” (DI), bashkëveprim ky si pjesë e aksionit monitorues të mbështetur financiarisht nga Agjensia për Zhvillim Ndërkombëtar të Shteteve të Bashkuara të Amerikës (USAID). Falë përkrahjes së kësaj të fundit, që prej datës 01/05/2017, me ngritjen e një core team (ekipi bërthamë) po punohet për organizimin e një aksioni vëzhgimi të bazuar kryesisht në Statistical Based Observation (SBO), Vëzhgim mbi Bazë Statistikore të procesit zgjedhor të 25 Qershorit 2017.

Në përgatitje të këtij Dokumenti është ndjekur ecuria e përgatitjeve për procesin zgjedhor nga komisionet zgjedhore të nivelit të parë dhe të dytë; e institucioneve të tjera përgjegjëse në nivel qendror dhe vendor; e procesit të ankimimeve dhe apelimeve; e mbarëvajtjes së fushatës zgjedhore si dhe e dinamikave politike.

Dokumenti në fund të tij është shoqëruar me një tërësi shtojcash, të cilat reflektojnë një informacion të detajuar të çështjeve që referohen përgjatë tij.