Si ikën gazetarët Blushi, Ruka, Tirana, Isaku, Shkullaku, Tanushi dhe Kaba nga “RD”, duke denoncuar censurën. Mesazhi i kësaj deklarate 34 vite me pas….

DEKLARATË E NJË GRUPI GAZETARËSH TË “RILINDJA DEMOKRATIKE”

Ne, një grup gazetarësh të gazetës «Rilindja Demokratike» që jemi pjesëtarë të saj qysh në ditët e para detyrohemi të japim dorëheqjen për këto arsye:

U bashkuam si themelues në organin e parë opozitar të Shqipërisë që në fillimet e veta duke aspiruar për demokraci, liri të fjalës e të shprehjes, emancipim kombëtar dhe raporte të pashpërfytyruara me të vërtetën. Punuam në këtë gazetë për më shumë se një vit e gjysmë duke pasur për devizë pikërisht normat e një shtypi të lirë, dhe pavarësisht prej atyre që po ndodhin, secili nga ne ndjehet krenar sepse në fund të fundit në themele të kësaj demokracie që ka sot Shqipëria, dhe të asaj që do të projektohet nesër, është edhe puna jonë.

Mirëpo në disa plane njëherësh kjo gazetë nuk po i qëndron platformës dhe programit të krijimit dhe qëndrimi i mëtejshëm yni këtu do të komprometonte reputacionin tonë ashtu si edhe emrin e mirë që kjo gazetë e krijoi me fillimet e saj.

Ajo që na detyron më tepër se çdo gjë tjetër që të marrim këtë vendim është fakti që çdo ditë e më tepër po ndjejmë peshën e censurës. Ndjejmë se raporti i gazetës me të vërtetën, raporti i cili duhet të ishte lejtmotivi i saj sikundër theksohej në numërin e parë është thyer. Kjo gjë ndodhi gradualisht hap pas hapi, por në fund mund të thuhet se kriteri bazë i gazetarisë, siç është profesionalizmi dhe vërtetësia janë zëvendësuar me militantizmin.

Në fillimet e para gazeta «Rilindja Demokratike» u projektua si organ i PD, ndaj dhe ne menduam se varësia nga një parti demokratike do i shërbente vetëm së vërtetës, lirisë së fjalës, tolerancës e konsolidimit të një shteti demokratik. Edhe mbasi brenda PD u evidentuan grupimet e para orientimi i gazetës u përcaktua me diapazon të gjerë që në të të pasqyrohej diversiteti i mendimeve. Por ky diapazon erdhi gjithnjë duke u ngushtuar derisa në një mbledhje në maj të këtij viti gazetarëve u bë e qartë se gazeta «RD» është thellësisht partiake. Por, edhe këtij përcaktimi nuk iu qëndrua deri në fund. Kohëve të fundit gazeta «RD» u përdor pikërisht për të sulmuar vetë anëtarët e PD, apo individë të tjerë të lidhur me të. Madje individëve të sulmuar nuk u jepej e drejta për të botuar përgjigjet në një kohë që kjo gazetë në fillim të saj për hir të transparencës, ka botuar reagime nga më të ndryshmet. Lidhur me këto probleme ne kemi ngritur zërin e kemi debatuar hapur prandaj dorëheqja jonë nuk është spontane, por rrjedhojë e mendimeve dhe ideve tona të shprehura vazhdimisht.

Megjithëse gazeta «RD» si organ i PD, duhet të mbrojë qeverinë e zotit Meksi, nuk ka munguar që sipas interesave të klaneve të caktuara të sulmojë në gazetë anëtarët e qeverisë dhe indirekt vetë kryeministrin. Kjo strategji, me anën e së cilës vihen në shënjestër secili që konsiderohet kundërshtar dhe që s’është çudi ndonjë ditë të drejtohet edhe kundër Presidentit, nuk është gjë tjetër veçse politikë personale. Në kushtet e instrumentalizimit të këtij organi dhe të përligjjes së imoralitetit politik, ne me të drejtë tërhiqemi që të mos bëhemi bashkëfajtorë dhe të mos hyjmë në kulisat e luftës së klaneve.

Nga ana tjetër, gjithnjë e më tepër, në gazetën «RD» po bëhet normë banaliteti, i cili konstatojmë se ka rënë si epidemi në pothuaj të gjithë shtypin shqiptar. Fyerjet, sharjet e shpifjet kundër personave të ndryshëm, të botuara këtu, që kanë për qëllim depersonalizimin e individit, janë në kundërshtim flagrant me etikën gazetareske dhe respektimin e të drejtave të njeriut.

Biografitë që po u shkruhen njerëzve në gazetë, ashtu si në zyrat e kuadrit të PPSH, duket sikur hera-herës tingëllojnë si kërcënime për revansh. Pra, në vend që të kultivohet një kulturë e re demokratike, nxiten instiktet primitive të hakmarrjes dhe intoleranca.

Ajo që po e bën më të padurueshme gjendjen, është se gjithë kjo praktikë zhvillohet në një kohë që pjesa më e madhe e stafit të gazetës nuk pajtohet me një gjë të tillë. Pra, mungon pikërisht ai element demokratik, siç është fryma kolegjiale dhe që ngurtëson marrëdhëniet e mëtejshme. Duke mos pranuar që të jemi ushtarë symbyllur, të bindur të Partisë Demokratike apo të çfarëdo klani të saj, shpresojmë që akti ynë do të kontribuojë në krijimin e një shtypi të pavarur, të lirë e jashtëpartiak. E theksojmë se me anën e këtij veprimi, ne nuk futemi në lojrat politike të grupimeve apo forcave të caktuara, me apo pa pushtet, pasi synojmë që shtypi të jetë objektiv, informativ e i painfluencuar nga grupimet, klanet apo individët kudo qofshin ata.

Gjithashtu ndershmërisht kërkojmë që kjo deklaratë të mos shfrytëzohet në mënyrë amorale politike sikundër po shohim të ndodhë shpesh kohët e fundit.

Tiranë, 24 gusht 1992

Shënim i Koha Jone: Ben Blushi, Armand Shkullaku dhe Dritan Kaba filluan si gazetarë në gazetën “KOHA JONE!

Një deklaratë e vitit 1992 që tingëllon sikur është shkruar sot

Deklarata e një grupi gazetarësh të “Rilindja Demokratike”, e 24 gushtit 1992, është një dokument që meriton të rilexohet sot jo vetëm si dëshmi e fillimeve të pluralizmit shqiptar, por edhe si një paralajmërim që duket se nuk e kemi marrë sa duhet seriozisht.

Gazetarët që dhanë dorëheqjen atëherë flisnin për censurë, militantizëm, instrumentalizim politik të medias, luftë klanesh, fyerje, shpifje dhe mungesë të frymës kolegjiale në redaksi.

Kanë kaluar 34 vjet dhe shumë prej këtyre fjalëve tingëllojnë çuditërisht aktuale.

Në vitin 1992 problemi ishte varësia direkte e gazetës nga partia. Sot mekanizmat janë më të sofistikuar. Media nuk kontrollohet domosdoshmërisht vetëm nga një seli partie. Presioni mund të vijë nga politika, nga interesat ekonomike, nga pronësia, nga reklamat, nga kontratat publike, nga marrëdhëniet e biznesit me pushtetin dhe tashmë edhe nga lufta për klikime e audiencë në rrjetet sociale.

Por rezultati mund të jetë i njëjtë: largimi i gazetarisë nga e vërteta dhe afrimi i saj me interesin.

Gazetarët e vitit 1992 shkruanin se profesionalizmi dhe vërtetësia po zëvendësoheshin nga militantizmi. Pikërisht kjo është një nga rreziqet më të mëdha edhe sot.

Në një pjesë të medias shqiptare shpesh duket sikur nuk kemi më gazetarë që raportojnë, por kampe që luftojnë. Një televizion, portal apo gazetë konsiderohet “me qeverinë”, një tjetër “me opozitën”. Publiku, në vend që të marrë informacion, detyrohet shpesh të zgjedhë se cilit version politik të realitetit dëshiron t’i besojë.

Dhe kjo është një humbje e madhe për gazetarinë.

Sepse media nuk është krijuar për të qenë ushtare e pushtetit, por as ushtare e opozitës.

Në deklaratën e vitit 1992 ka një fjali që meriton të shkruhet sot me germa të mëdha: gazetarët refuzonin të bëheshin “ushtarë symbyllur” të një partie apo klani.

A nuk është pikërisht ky një nga debatet kryesore të medias shqiptare edhe sot?

Problemi është se teknologjia e ka bërë fenomenin edhe më agresiv. Në vitin 1992 një sulm politik botohej në gazetë dhe lexohej të nesërmen. Sot një akuzë, shpifje apo gjysmë e vërtetë mund të shpërndahet brenda minutash në portale, Facebook, TikTok dhe rrjete të tjera, duke arritur qindra mijëra njerëz përpara se dikush të ketë kontrolluar nëse është e vërtetë.

Algoritmi shpërblen konfliktin. Politika e kupton këtë dhe e përdor.

Kështu gazetaria rrezikon të kalojë nga kontrolli i pushtetit te prodhimi i spektaklit politik.

Por deklarata e vitit 1992 na kujton edhe diçka tjetër: pavarësia e medias nuk dhurohet nga politika. Ajo fitohet dhe mbrohet nga vetë gazetarët.

Ata gazetarë zgjodhën të largoheshin nga një gazetë kur menduan se qëndrimi aty komprometonte parimet e tyre profesionale. Mund të diskutohet për rrethanat politike të asaj kohe, por akti i tyre kishte një domethënie të fortë: vendosën profesionin mbi bindjen partiake.

Kjo është pikërisht sfida e gazetarisë shqiptare sot.

Jo të jetë kundër qeverisë me çdo kusht.

Jo të jetë kundër opozitës me çdo kusht.

Por të jetë kundër gënjeshtrës, abuzimit dhe manipulimit, pavarësisht se kush i prodhon ato. Pas 34 vjetësh kemi qindra televizione, portale dhe platforma komunikimi më shumë se në vitin 1992.

Por pyetja mbetet po ajo: A kemi më shumë media, apo kemi më shumë gazetari? 

Deklarata e 24 gushtit 1992 na kujton se liria e shtypit nuk matet me numrin e ekraneve apo portaleve.Matet me një kriter shumë më të thjeshtë dhe shumë më të vështirë: A mundet gazetari t’i thotë të vërtetën pushtetit, partisë, pronarit dhe publikut pa u detyruar të bëhet ushtar i askujt?

Nëse përgjigjja nuk është gjithmonë “po”, atëherë ajo deklaratë e vitit 1992 nuk është vetëm histori. Është ende aktualitet.