Ndërsa numri i infeksioneve të reja dhe vdekjet nga COVID-19 po bien në shumicën e vendeve të botës, veçanërisht në Evropë dhe Azi, dhe masat për distancimin shoqëror janë duke u lehtësuar, optimizmi gradualisht po kthehet mes njerëzve.
Në përputhje me rrethanat, duket se në publik, ose të paktën në një pjesë të saj, është krijuar përshtypja se e kemi mposhtur COVID-19.
Por a është vërtet kështu? A kemi arsye për të festuar? Si dhe kur mund të presim që të jemi në gjendje të themi se kjo ka mbaruar?
Përgjigja e ekspertëve është se do të ishte joreale dhe shkencërisht e pabazuar, të konkludojmë tani që pandemia është pas nesh. Si dhe kur do të përfundojë saktësisht kjo histori, askush nuk mund të thotë me siguri ende. Arsyeja është se ne kemi vetëm hulumtimin e këtij virusi dhe sëmundjen që ajo shkakton për disa muaj. Por kjo nuk do të thotë që ne nuk dimë asgjë. Në ndërkohë, kemi mësuar shumë, dhe gjithashtu kemi përvoja historike nga të cilat mund të nxjerrim disa përfundime dhe parashikime logjike.
Përvojat historike: Pandemitë ndalen nga ndërthurja e faktorëve
Çdo virus i ri pandemik është një histori në vetvete, kështu që është e vështirë të gjesh një shembull në histori që mund të jetë një model për ne, ose që mund të shërbejë si një model për të luftuar pandeminë. Në këtë kuptim, SARS-CoV-2 është i pashembullt në ndërthurjen e tij. Transmetohet shumë lehtë, shkakton një gamë jashtëzakonisht të gjerë simptomash, përhapet në mënyrë asimptomatike, ka disa veti të sezonalitetit, prek më së shumti të moshuarit dhe të sëmurët, por jo ekskluzivisht, transmeton Telegrafi.
Megjithatë, në dy shekujt e fundit, njerëzimi ka pasur përvoja me disa pandemitë kryesore që më në fund janë ndalur.
Para ardhjes së vaksinës, pandemitë përfunduan kryesisht falë masave sociale dhe zhvillimit të imunitetit kolektiv të krijuar nga tejkalimi i sëmundjes. Disa kombinime të masave sociale, vaksinat, ilaçet dhe imuniteti kolektiv na mbrojnë.
Si është ndalur gripi spanjoll dhe si është ndaluar gripi i derrave?
Për shembull, gripi spanjoll që ra në vitet 1918 dhe 1919 në tre valë mori nga 50 deri në 100 milionë jetë. Shumica e viktimave u shkaktuan nga vala e dytë sepse virusi pësoi mutacione.
Meqenëse në atë kohë nuk kishte vaksinë, njerëzit ose vdiqën ose u shëruan dhe zhvilluan imunitet. Virusi H1N1 që shkaktoi gripin spanjoll gradualisht u bë më i butë, një virus sezonal që vazhdoi të qarkullojë edhe për 40 vjet të tjera. Është interesante, që më në fund u ekzaminua kryesisht nga një virus tjetër pandemik H2N2, dhe shkencëtarët ende nuk kanë një shpjegim të qartë për mënyrën se si ndodhi kjo.
Karantina – masa më e rëndësishme në mungesë të vaksinave
Karantinat si masë për të parandaluar përhapjen e sëmundjeve infektive kanë një histori të gjatë.
Karantinat dhe masat e distancimit shoqëror dhe higjienës u përdorën më vonë në pandemi të shumta. Ato kanë ndihmuar për të lehtësuar gripin spanjoll në disa qytete, domethënë për të drejtuar kurbën e tij. Sipas National Geographic, ato qytete amerikane që futën masa të tilla më parë ishin dukshëm më të suksesshme. Për shembull, Filadelfia priti tetë ditë që numri i vdekjeve të rritet, përpara se të fillonte ndalesat e asamblesë dhe mbylljet e shkollave. Për shkak të kësaj, ai qytet kishte kulmin më të lartë të sëmundshmërisë dhe vdekjes midis qyteteve amerikane që u hulumtuan. New York filloi masat e karantinës në mënyrë të konsiderueshme më herët dhe për këtë arsye kishte nivelet më të ulët të vdekshmërisë së çdo qyteti në Bregun Lindor.
Masat e rrepta të distancës sociale në disa pandemi ishin të mjaftueshme për të kontrolluar viruset edhe pa vaksina. Shembuj të tillë janë SARS dhe MERS të cilët janë shkaktuar edhe nga coronaviruset. SARS, e cila u shfaq në nëntor të vitit 2002, është ndalur nga ndërhyrjet jashtëzakonisht intensive të shëndetit publik në Kinë, Tajlandë, Vietnam, Kanada, dhe gjetkë. Këto masa përfshinin izolimin e pacientëve, karantinë për kontaktet e tyre, masa të distancimit shoqëror, etj.
Ata ishin shumë efektivë në rastin e SARS sepse ajo ishte shumë ngjitëse.
Kohët e fundit, shkencëtarët kanë punuar në hipoteza se disa nga pandemitë kryesore të gripit në histori gjithashtu mund të ishin shkaktuar nga disa coronaviruse të ngjashëm me SARS-CoV-2.
Një e tillë mund të ketë qenë edhe gripi rus i vitit 1889. Gripi dhe COVID-19 janë shkaktuar nga dy viruse shumë të ndryshme, por meqenëse kanë simptoma të ngjashme, para ekzistencës së virologjisë moderne ato vështirë se mund të dalloheshin.
Pandemi të tilla më vonë mund të shndërrohen në ftohje shumë më të buta për shkak të mutacioneve të viruseve, të cilat ndodhin edhe sot.
A është karantina e rëndësishme?
Disa studime të kryera nga bashkëpunimi i pavarur me famë botërore Cochrane treguan se karantinat janë shumë efektive në parandalimin e përhapjes së virusit.
Studimi erdhi në disa përfundime:
– Izolimi, d.m.th. karantina e personave të ekspozuar ndaj rasteve të konfirmuara të infeksionit, në masë të madhe mund të parandalojë shkallë të lartë të infeksionit dhe vdekjes në krahasim me mos marrjen e ndonjë masa.
– Efekti i izolimit të udhëtarëve nga vendet e konsideruara si pikat e nxehta për të parandaluar transmetimin e sëmundjeve dhe vdekshmërinë është i vogël.
– Në përgjithësi, kombinimi i karantinës me masa të tjera parandaluese dhe kontrolli, të tilla si mbyllja e shkollave, kufizimet e udhëtimit dhe distanca fizike, ka një efekt më të madh në uljen e transmetimit, uljen e numrit të pacientëve që kanë nevojë për kujdes intenziv spitalor dhe uljen e vdekshmërisë në krahasim me mos vendosjen e karantinës, përcjell Telegrafi.
Sezonaliteti i virusit – një bekim dhe një mallkim
Një nga karakteristikat e virusit SARS-CoV-2 që ka qenë në qendër të studimeve të shumta shkencore në muajt e fundit është sezonaliteti i tij, pra ndjeshmëria ndaj kushteve klimatike. Fakti që është përhapur në hemisferat veriore dhe jugore, përfshirë rajone të ngrohta dhe të lagështa, tregon se pritjet e ekspertëve ishin të sakta që sezonaliteti i tij nuk do të ishte shumë i theksuar. Përkatësisht, kur bota është përballur me një tendosje të re të virusit ndaj të cilit të gjithë janë pak a shumë të ndjeshëm, dhe janë shumë ngjitëse, kushtet klimatike që dobësojnë transmetimin e pikave, nuk do të jenë të pafavorshme sa të parandalojnë plotësisht përhapjen e tij.
Sidoqoftë, disa studime dhe analizat e tyre tregojnë se SARS-CoV-2 përhapet më me sukses në ajër të ftohtë dhe të thatë sesa në të ngrohtë dhe të lagësht. Nga njëra anë, kjo është e mirë sepse popullsia e hemisferës veriore mund të mbështetet në ndonjë ndihmë në frenimin e pandemisë. Nga ana tjetër, kjo do të thotë që në vjeshtë dhe dimër mund të presim një valë të dytë që mund të jetë aq më e fortë, aq më të suksesshme janë masat e distancimit shoqëror.
Të gjithë shpresojnë se moti i ngrohtë do të ndalojë kurorën. A do të jetë vërtet ashtu?
E vetmja zgjidhje e vërtetë është vaksinat
Ekspertët sot bien dakord që vaksinat janë e vetmja zgjidhje e vërtetë afatgjatë për pandeminë COVID-19. Vetëm kur të vijnë ato do të jemi në gjendje të pushojmë më seriozisht.
Me fjalë të tjera, duket mjaft e mundshme që ne do të duhet të përdorim masa të distancimit shoqëror për ca kohë që vijnë, pa marrë parasysh sa jopopullore dhe të dëmshme mund të jenë ato, derisa të gjejmë një vaksinë efektive. Sot ka shumë punë dhe investime në botë, por procesi është i vështirë për tu shkurtuar në mënyrë drastike, kështu që mund të presim që ardhja e vaksinave të para pritet të jetë fundi i vitit, nëse jo pranverën e ardhshme.
Vala e dytë ka shumë të ngjarë të ndodhë, nuk është koha për të festuar ende
Sot, ekspertët përgjithësisht pajtohen që COVID-19 ka të ngjarë të kthehet tek ne me valë si një infeksion i frymëmarrjes sezonale.
Prandaj pritet që të pasojë një valë e dytë, veçanërisht në vjeshtë dhe dimër, në sezonin e sëmundjeve të frymëmarrjes, dhe ndoshta edhe më herët. /Telegrafi/