Vendimi i gjyqtares së Apelit të Posaçëm, Saida Dollani, për të nxjerrë ish-presidentin Ilir Meta nga kafazi i xhamtë dhe për ta ulur pranë avokatit të tij, duhet përshëndetur si një akt kuraje profesionale dhe qytetare.
Në pamje të parë, mund të duket si një vendim i zakonshëm procedural. Në të vërtetë, ai vendos një standard të rëndësishëm për mënyrën se si duhet të trajtohet çdo person që përballet me drejtësinë. Ilir Meta nuk u shpall i pafajshëm dhe as u lirua nga paraburgimi. Për akuzat ndaj tij do të vendosë gjykata, mbështetur mbi provat dhe ligjin. Por, deri në marrjen e një vendimi të formës së prerë, ai gëzon prezumimin e pafajësisë. Ky është një parim themelor i drejtësisë dhe jo një favor që gjykata ia bën një të pandehuri.
Gjyqtarja Saida Dollani pati kurajën të thoshte se dinjiteti njerëzor dhe e drejta për një mbrojtje efektive duhet të respektohen edhe brenda sallave të drejtësisë së posaçme. Vendosja e një të pandehuri në një kafaz të mbyllur prej xhami krijon, që në fillim, pamjen e një njeriu të dënuar. Për më tepër, ajo mund ta vështirësojë komunikimin normal dhe konfidencial ndërmjet tij dhe avokatit. Në një proces të drejtë, i pandehuri duhet të jetë në gjendje të këshillohet me mbrojtësin e vet. Ai nuk mund të mbahet i izoluar vetëm për efekt të një praktike të trashëguar apo të një perceptimi publik.
Saida Dollani nuk u fsheh pas rutinës. Ajo iu referua standardeve ndërkombëtare për të drejtat e njeriut dhe mori përgjegjësinë që i takon një gjyqtari të pavarur. Pikërisht këtu qëndron rëndësia e vendimit të saj. Në Shqipëri, ku shpesh arrestimi paraqitet si dënim dhe akuza si fajësi e provuar, duhen gjyqtarë që t’i rikthejnë procesit ekuilibrin ligjor.
Drejtësia nuk tregon forcë duke poshtëruar një të pandehur. Ajo tregon forcë kur respekton të drejtat e tij, edhe kur emri përballë saj është politikisht i rëndësishëm apo publikisht i paragjykuar. Ky vendim nuk duhet lexuar si një qëndrim në favor të Ilir Metës si politikan. Ai është një vendim në favor të shtetit të së drejtës. Sot përfituesi i këtij standardi është një ish-president i Republikës. Nesër mund të jetë një qytetar i zakonshëm, i cili nuk ka pushtet, mbështetje politike apo mundësi për ta ngritur publikisht zërin.
Për këtë arsye, kurajoja e gjyqtares Dollani meriton të vlerësohet. Ajo tregoi se gjyqtari nuk duhet të marrë vendime për të kënaqur turmat, politikën apo atmosferën e ditës. Një gjyqtar duhet t’i bindet vetëm Kushtetutës, ligjit dhe ndërgjegjes së tij profesionale. Saida Dollani vendosi e para një standard që duhet të ndiqet edhe nga trupat e tjera gjykuese. Të pandehurit nuk mund të ndahen në kategori sipas emrit, pozitës apo akuzave që rëndojnë mbi ta.
Nëse nuk ekziston një rrezik konkret për sigurinë, kafazi i xhamtë nuk duhet të përdoret si një skenografi poshtërimi dhe paragjykimi.
SPAK dhe GJKKO kanë një mision të rëndësishëm në luftën kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar. Por pikërisht për shkak të fuqisë së madhe që kanë, ato duhet të jenë edhe më të kujdesshme në respektimin e të drejtave themelore. Drejtësia e re nuk mund të fitojë besimin e qytetarëve vetëm me arrestime. Besimi fitohet edhe duke garantuar procese të drejta, dinjitet njerëzor dhe barazi përpara ligjit. Vendimi i Saida Dollanit është një sinjal se brenda sistemit ka gjyqtarë që nuk kanë frikë të arsyetojnë, të marrin përgjegjësi dhe të ndryshojnë praktika të diskutueshme.
Shqipëria ka nevojë për gjyqtarë të tillë. Gjyqtarë që nuk ndikohen nga emri i të pandehurit dhe as nga zhurma politike që e rrethon procesin. Gjyqtarë që e dinë se mbrojtja e të drejtave të një të akuzuari nuk e dobëson drejtësinë, por e bën atë më të fortë.
Saida Dollani dha një shembull që duhet të shndërrohet në standard dhe jo të mbetet një përjashtim. Ajo dëshmoi se drejtësia mund të jetë e vendosur pa qenë poshtëruese, e fortë pa qenë çnjerëzore dhe e pavarur pa iu nënshtruar presionit të askujt. Në të vertetë gjyqtarë si Dollani duhet të ketë sa me shumë drejtësia, sepse tregojnë personalitet, profesionalizëm dhe kurajo për të thyer disa rregulla strikte të vjetra.
Për këtë vendim, gjyqtarja Saida Dollani meriton respekt dhe përgëzim publik. Sepse, në fund, drejtësia nuk mbrohet vetëm kur dënon fajtorët. Ajo mbrohet edhe kur garanton dinjitetin dhe të drejtat e atyre që ende nuk janë shpallur fajtorë.