Krahasuar me Kosovën dhe Bosnje dhe Hercegovinën, Mali i Zi dhe Serbia kanë avancuar më shumë në përdorimin e inteligjencës artificiale në administratën publike.
Mali i Zi nuk e ka harmonizuar ende plotësisht legjislacionin e tij me Aktin e BE-së për Inteligjencën Artificiale, por ky proces është pjesë e detyrimeve që ky vend ka në kuadër të negociatave për anëtarësim në Bashkimin Evropian.
Ministria e Drejtësisë ka njoftuar se po përgatit një kornizë të re ligjore për të rregulluar përdorimin e inteligjencës artificiale dhe për të parandaluar keqpërdorimin e saj.
Qeveria, ndërkohë, ka nisur hartimin e Strategjisë për Zhvillimin e Inteligjencës Artificiale 2026-2030.
Ministria e Administratës Publike thotë për Radion Evropa e Lirë se Mali i Zi, në bashkëpunim me Bankën Botërore, po harton një plan për zhvillimin e inteligjencës artificiale si pjesë e transformimit digjital të sektorit publik.
Në fushën e sigurisë kibernetike, Mali i Zi ka miratuar një ligj të ri të harmonizuar me Direktivën NIS2 të Bashkimit Evropian, e cila përcakton standarde të detyrueshme për mbrojtjen e rrjeteve dhe sistemeve të informacionit, si në sektorin publik, ashtu edhe në atë privat.
Po ashtu, janë krijuar qendra operative për monitorimin e infrastrukturës digjitale.
Serbia, në anën tjetër, ka nisur ta përdorë inteligjencën artificiale në disa shërbime publike, edhe pse ende nuk ka një ligj që rregullon zhvillimin dhe përdorimin e saj.
Asistentë virtualë, apo chatbotë, janë të disponueshëm në faqet e internetit të Administratës Tatimore, Agjencisë për Regjistrat e Bizneseve dhe portalit e-Uprava, ku u përgjigjen pyetjeve të qytetarëve dhe i ndihmojnë ata të përdorin shërbimet elektronike.
Por, këto sisteme kanë edhe kosto.
Sipas një analize të bazës së të dhënave të prokurimit publik, të kryer nga Radio Evropa e Lirë, vetëm asistenti virtual i Administratës Tatimore i ka kushtuar shtetit rreth 196 mijë euro gjatë vitit 2026.
Asnjë prej institucioneve që i përdorin këto sisteme, nuk iu përgjigj pyetjeve të Radios Evropa e Lirë se si mbrohen të dhënat personale që qytetarët mund t’i ndajnë gjatë komunikimit me chatbotët.
Aktualisht, Serbia mbështetet në Strategjinë për Zhvillimin e Inteligjencës Artificiale 2025-2030 dhe në Udhëzimet Etike për Zhvillimin dhe Përdorimin e Inteligjencës Artificiale, por këto dokumente nuk kanë fuqi detyruese ligjore.
Komisionari për Informim me Rëndësi Publike dhe Mbrojtjen e të Dhënave Personale vlerëson se vendit i nevojitet një ligj i posaçëm për të rregulluar mbikëqyrjen e sistemeve të inteligjencës artificiale, mbrojtjen e qytetarëve dhe ndalimin e përdorimeve me rrezik ose diskriminuese.
“Për shkak se përdorimi masiv i këtyre sistemeve në Serbi ende nuk është i përhapur dhe mungon një kornizë e qartë ligjore, deri më tani nuk kemi pasur një numër të madh procedurash formale të inspektimit”, thonë nga ky institucion për Radion Evropa e Lirë.
Projektligji i posaçëm, i harmonizuar me Aktin e BE-së për Inteligjencën Artificiale, është ende në hartim, ndërsa miratimi i tij pritet deri në fund të vitit 2026.
“Projektligji është harmonizuar me Aktin e BE-së për Inteligjencën Artificiale”, thotë për Radion Evropa e Lirë Irena Gjorgjeviq nga Aleanca Kombëtare për Zhvillim Ekonomik Lokal (NALED) – organizatë që është pjesë e grupit punues për hartimin e këtij ligji.
Sipas Gjorgjeviqit, projektligji parashikon që sistemet dhe modelet e inteligjencës artificiale të klasifikohen sipas nivelit të rrezikut që paraqesin.
“Do të ketë sisteme të ndaluara, të cilat nuk do të lejohen fare në treg, sisteme me rrezik të lartë, me rrezik mesatar dhe me rrezik minimal. Ligji do të zbatohet si për zhvilluesit vendas, ashtu edhe për ata të huaj të sistemeve dhe modeleve të inteligjencës artificiale”, thotë ajo.
Ana Toskiq Cvetinoviq, nga organizata joqeveritare Partneri Srbija, paralajmëron se projektligji përmban disa përjashtime të diskutueshme.
Një prej tyre është përjashtimi i sektorit të mbrojtjes nga zbatimi i ligjit.
Ajo shton se, aktualisht, nuk ekziston një evidencë zyrtare për mjetet e inteligjencës artificiale që përdoren nga institucionet shtetërore dhe as rregullore të brendshme që përcaktojnë mënyrën e përdorimit të tyre, megjithëse, sipas saj, mjete si ChatGPT tashmë përdoren në sektorin publik.
Eksperti gjyqësor i teknologjisë së informacionit, Enes Çengiq, thotë se përdorimi i inteligjencës artificiale si mjet pune është i dobishëm, sepse e përshpejton ndjeshëm punën.
Por, ai thekson se inteligjenca artificiale gabon dhe se përgjegjësia për rezultatin përfundimtar mbetet gjithmonë te njeriu që e përdor.
Për të ilustruar rrezikun e keqpërdorimit, ai sjell këtë shembull: “Është njësoj sikur dikush të shkruajë një punim doktorature për romanin Ura mbi Drin, pa e lexuar kurrë librin”./REL/