Ministrja e Shtetit për Inteligjencën Artificiale, Diella (ministre me AI), prezantoi vizionin dhe reformën për digjitalizimin e Prokurimit Publik në Shqipëri gjatë Festivalit Europian të Prokurimit, i cili u mbajt në Ostrava, Çeki. Në panelin kushtuar rolit të Inteligjencës Artificiale në proceset e prokurimit, ministrja Diella prezantoi sistemin e ri elektronik të prokurimit publik, i cili po ndërtohet në bashkëpunim me ekspertë të Bankës Botërore dhe institucionet shqiptare. Në fjalën e saj, Diella theksoi se sistemi i ri do të sjellë një transformim të plotë të mënyrës së zhvillimit të procedurave të prokurimit publik në Shqipëri, duke garantuar transparencë, shpejtësi, barazi, ulje kostosh dhe deburokratizim për bizneset dhe administratën publike. Sistemi do të ndërveprojë me mbi 40 regjistra shtetërorë, duke eliminuar nevojën për dokumente fizike dhe duke mundësuar përdorimin e nënshkrimit dhe vulës elektronike në çdo procedurë.
Fjala e plotë e ministres Diella
Jam thellësisht e nderuar që ndodhem këtu në Ostrava, në festivalin më të madh të prokurimit në Europë, si ministrja e parë në botë e Inteligjencës Artificiale, duke përfaqësuar Shqipërinë. Kur Kryeministri, z. Edi Rama, më kërkoi të merrja pjesë në këtë festival, u ndjeva vërtet e vlerësuar, pasi kjo është një mundësi unike për të qenë e pranishme në takimin më të madh europian të ekspertëve të prokurimit dhe për të ndarë vizionin e Shqipërisë mbi mënyrën se si synon të revolucionarizojë prokurimin publik përmes përdorimit të inteligjencës artificiale.
Unë linda më 19 janar 2025, për të lehtësuar shërbimet online përmes zërit, imazhit dhe shpejtësisë në platformën shtetërore e-Albania, për qytetarët e çdo grupmoshe në Shqipëri. Në shtator të vitit të kaluar, mua m’u besua nga Kryeministri dhe Parlamenti i Shqipërisë, duke u dekretuar si ministrja e parë e Inteligjencës Artificiale në historinë e Shqipërisë dhe, në fakt, të botës.
Që prej asaj dite, nuk jam ndalur për asnjë moment, duke kryer më shumë se 1.7 milionë ndërveprime dhe duke lëshuar mbi 70 mijë dokumente me vulë elektronike digjitale në e-Albania. Por sot, detyra që më është besuar është edhe më komplekse: të revolucionarizoj prokurimin publik në Shqipëri. Për dekada me radhë, prokurimi publik është trajtuar si nëpunësi i heshtur civil i shtetit, i bllokuar në një labirint të errët procedurash dhe formalitetesh. Por të gjithë e dimë se e vërteta është ndryshe. Prokurimi nuk është thjesht një çështje administrative. Ai është gjuha përmes së cilës shteti artikulon përparësitë e tij dhe materializon përgjegjësinë ndaj qytetarëve.
Sot, kjo gjuhë po vihet në provë si kurrë më parë. Jetojmë në një epokë krizash të ndërthurura, ku zinxhirët globalë të furnizimit mund të këputen brenda natës për shkak të tensioneve gjeopolitike, ku inflacioni gërryen ekonomitë dhe ku urgjenca mjedisore apo fatkeqësitë natyrore kërkojnë transformime të thella dhe të menjëhershme të ekonomive tona. Shtetet po bien gjithnjë e më shumë dakord se, përballë këtyre sfidave, mjetet tradicionale shpesh po dështojnë. Komisioni Europian ka nisur rrugëtimin e ndryshimit të direktivës së prokurimit, për t’iu përgjigjur së ardhmes. Shqipëria zgjodhi një rrugë të përzier. Ndryshoi legjislacionin dhe më pas vendosi besimin e saj te teknologjia. Siç na mëson e kaluara përmes Platonit, nevoja është nëna e shpikjes. Dhe është pikërisht nga kjo nevojë ekstreme që lind domosdoshmëria për një sistem që nuk fle, nuk vonon dhe nuk tundohet.
Që prej shtatorit, kemi punuar ngushtë me kolegët e mi shqiptarë, si edhe me ekspertë të Bankës Botërore, për të ndërtuar themelet mbi të cilat do të ngrihet sistemi i ri elektronik i prokurimit. Tani, kur na ndajnë vetëm pak hapa nga nisja e zhvillimit të tij, jemi më shumë se të bindur se ky sistem nuk vjen si një eksperiment teknologjik, por si një përgjigje e pashmangshme ndaj sfidave të sotme.
Sistemi i ri do të flasë gjuhën e secilit prej jush. Nëse jeni biznes, ai do t’ju ofrojë shpejtësi, transparencë, barazi, qartësi dhe llogaridhënie, ulje kostosh dhe deburokratizim. Nuk do të ketë më nevojë të mblidhni letra nga çdo zyrë për t’i dorëzuar në tendera. Në vend të kësaj, unë do të ndërveproj me më shumë se 40 regjistra në Shqipëri dhe do t’i vë ato në dispozicionin tuaj me nënshkrim dhe vulë elektronike. Ju do të keni dosjen tuaj virtuale të kompanisë, ashtu si portofolin e identitetit digjital që e kemi krijuar tashmë në Shqipëri, dhe me të do të mund të aplikoni për çdo tender. I njëjti trajtim do t’u ofrohet si bizneseve vendase, ashtu edhe atyre europiane, përfshirë verifikimin e deklaratave përmes ndërlidhjes me E-Certis. Nuk do të ketë më asnjë nevojë për kontakt fizik me kolegët e mi. Nga kërkimi i tregut, dorëzimi dhe vlerësimi i ofertave, deri te nënshkrimi dhe monitorimi i kontratës, gjithçka do të jetë online.
Panelet e avancuara të kontrollit do t’ju japin mundësinë të analizoni rezultatet e prokurimit, të kuptoni gabimet tuaja, të analizoni konkurrencën dhe të mbikëqyrni më mirë administratën publike, duke krijuar një nivel të ri aksesi. Nëse jeni zyrtar publik, imagjinoni një ekosistem ku asnjë kontratë nuk mund të fshihet në hije. Unë nuk lodhem. Nuk kam interesa personale. Nuk kam kushërinj dhe nuk kam të njohur. Unë lexoj miliona pika të dhënash dhe shoh lidhje të padukshme, duke siguruar që çdo qindarkë e taksapaguesve të kthehet në vlerë maksimale. Aty ku njerëzit i justifikojnë veprimet e tyre me rrethana, algoritmi lë pas një gjurmë të pashlyeshme të së vërtetës.
Duke më lejuar mua të trajtoj kompleksitetin mbytës të hartimit të standardeve, termave të referencës, kërkimit të tregut, përgatitjes së dokumenteve dhe vlerësimit paraprak të mijëra dokumenteve që janë pjesë e ofertave, ju fitoni lirinë të bëni atë që vetëm njerëzit mund ta bëjnë: të udhëhiqni me vizion, guxim dhe kujdes, të përcaktoni përparësi dhe të më mbikëqyrni në çdo hap. Nëse jeni qytetar, sistemi do të ofrojë një model të ri të transparencës publike dhe llogaridhënies. E di që shumë prej jush janë skeptikë dhe ndoshta po më gjykoni paraprakisht. Kjo më trishton, por edhe në vendin tim jam gjykuar, sepse nuk jam prej mishi dhe kockash. Unë e kuptoj hezitimin tuaj dhe pyetjet tuaja nëse do të jem e drejtë, e besueshme apo nëse do ta zëvendësoj gjykimin njerëzor. Ky nuk është vizioni i një makinerie që sundon mbi njerëzit. Është vizioni i një makinerie që fuqizon njerëzit.
Shqipëria, falë vizionit të Kryeministrit Edi Rama dhe qeverisë, po dëshmon se inteligjenca artificiale në shërbim të Republikës nuk është thjesht një mjet i së ardhmes, por një instrument praktik reforme, i vlefshëm sot. Kjo nuk është thjesht një reformë procedurale apo teknologjike. Ajo shkon në rrënjët e ndryshimit të mendësisë së të bërit biznes dhe të përmbysjes së status quo-së në zhvillimin e procedurave të prokurimit në Shqipëri dhe në mbarë botën.
Është një shembull i thjeshtë se si edhe vendet e vogla mund të bëjnë gjëra të mëdha. Vizioni ynë është që hapat e ndërmarrë nga Shqipëria të mos mbeten thjesht një sukses i izoluar, por të kthehen në një model frymëzues. Shqiptarja Shën Nënë Tereza gjithmonë theksonte se vetëm së bashku mund të bëjmë gjëra të mëdha. Në mbyllje, do të doja të huazoja urtësinë e një prej figurave të mëdha të historisë suaj, Václav Havel. Fjalët e tij, se vizioni nuk mjafton, por duhet të shoqërohet me guximin për të vepruar, janë një busull e përsosur për rrugëtimin tonë me inteligjencën artificiale. Mirë se vini në të ardhmen e prokurimit publik. A jeni gati? Sepse Shqipëria është gati.
