Me masa të forta sigurie, Turqia pret samitin e NATO-s, duke theksuar forcën dhe angazhimin

Turqia po zbaton masa të gjera sigurie për samitin e NATO-s që do të mbahet muajin e ardhshëm, duke dislokuar dhjetëra mijëra forca policie dhe duke vendosur mbrojtjen ajrore në gatishmëri të lartë. Këto masa përfshijnë gjithashtu ndalimin e tubimeve publike dhe vendosjen e kufizimeve të diskutueshme mbi lirinë e shprehjes dhe të tubimit. Qëllimi kryesor i këtyre veprimeve është garantimi i sigurisë së samitit, por edhe shfaqja e forcës dhe theksimi i angazhimit të Turqisë ndaj NATO-s, pavarësisht se shpesh portretizohet si një anëtare e veçantë brenda aleancës.

Më 7-8 korrik, liderët nga të 32 shtetet anëtare pritet të mblidhen në kryeqytetin turk, Ankara. Ndër ta do të jetë edhe Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, kërcënimet e të cilit për t’u tërhequr nga NATO dhe për të reduktuar nivelet e trupave amerikane kanë hedhur hije pasigurie mbi të ardhmen e aleancës. Për të pritur liderët e NATO-s, Turqia ka inauguruar gjithashtu një aeroport të ri VIP, i cili është kthyer nga një ish-fushë ajrore ushtarake. Ky aeroport i ri, i transformuar në një strukturë moderne me pista të zgjeruara, pritet të mbetet një aeroport VIP edhe pas samitit dhe nuk do t’i shërbejë publikut të gjerë, sipas zyrtarëve.

Në samitin e Ankarasë, anëtarët e NATO-s pritet të adresojnë çështje të tilla si shpenzimet për mbrojtjen dhe roli në zhvillim i SHBA-së në aleancë. Axhenda kryesore do të përqendrohet në unitetin, veçanërisht pasi Trump ka kritikuar aleatët për dështimin në mbështetjen e luftës së udhëhequr nga SHBA kundër Iranit dhe përpjekjeve për të rihapur Ngushticën e Hormuzit. Fatih Ceylan, ish-ambasador turk në NATO dhe analist sigurie në Qendrën e Politikave të Ankarasë, theksoi se “aspekti i rëndësishëm i takimit është se në çfarë mase mund të shërohet ose ngushtohet çarja midis Shteteve të Bashkuara dhe Evropës gjatë samitit”. Ai shtoi se “nuk duhet të presim mrekulli, por megjithatë, nëse ka një konvergjencë idesh që theksojnë rëndësinë e NATO-s, kjo duhet të shihet si një sukses”. Roli i Turqisë si mikpritëse duket se ka ndihmuar në sigurimin e pranisë së Trumpit, i cili ka një marrëdhënie të ngushtë me Presidentin turk Recep Tayyip Erdogan. Trump u shpreh para gazetarëve pas një takimi me Sekretarin e Përgjithshëm të NATO-s, Mark Rutte, në Shtëpinë e Bardhë: “Epo, përveç faktit se po mbahej në Turqi nga Presidenti Erdogan, nuk mendoj se do të kisha shkuar”.

Në prag të samitit, Presidenti Erdogan e ka përshkruar Turqinë si një aleate të besueshme që vazhdimisht merr përsipër përgjegjësi në krahun juglindor të NATO-s dhe do të vazhdojë të luajë një rol udhëheqës në aleancë. Ai deklaroi se vendi i tij po punonte për të siguruar që Samiti i Ankarasë “të shërbejë si një pikë referimi në historinë e NATO-s”. Anëtare e NATO-s që nga viti 1952, Turqia ka ushtrinë e dytë më të madhe të aleancës pas Shteteve të Bashkuara, një industri mbrojtëse me rritje të shpejtë dhe zë një pozicion strategjik në udhëkryqin e Evropës, Lindjes së Mesme, Detit të Zi dhe Kaukazit. Kjo pozicionim gjeografik i jep Ankarasë një rëndësi të veçantë në sigurinë rajonale dhe globale, duke e bërë atë një aktor kyç në stabilitetin e zonës.

Megjithatë, Turqia shpesh ka vepruar në mënyrë të pavarur, duke frustruar aleatët me refuzimin e saj për të marrë pjesë në sanksionet kundër Rusisë, duke u përfshirë në mosmarrëveshje me Greqinë dhe duke blerë sisteme ruse të mbrojtjes raketore S-400. Ky veprim i fundit çoi në përjashtimin e saj nga programi i udhëhequr nga SHBA për avionët F-35 në vitin 2019. Turqia gjithashtu vonoi anëtarësimin e Finlandës dhe Suedisë në NATO derisa siguroi lëshime për bashkëpunimin kundër terrorizmit dhe heqjen e kufizimeve të eksportit të armëve. Për më tepër, ajo bllokoi emërimet e shefave të NATO-s, Anders Fogh Rasmussen në vitin 2009 dhe Mark Rutte në vitin 2024, derisa u plotësuan kërkesa të tjera të saj. Këto veprime kanë theksuar shpesh një qasje të Ankarasë që synon mbrojtjen e interesave të saj kombëtare, edhe kur ato bien ndesh me konsensusin e aleancës.

Por, pavarësia e Turqisë i ka mundësuar asaj të luajë edhe një rol ndërmjetësues, duke filluar nga ndërmjetësimi i një marrëveshjeje për transportin e grurit përmes Detit të Zi midis Ukrainës dhe Rusisë në vitin 2022, deri te mbështetja e iniciativave të fundit që synojnë t’i japin fund luftës në Iran. Nga ana tjetër, Ankaraja gjithashtu është ndjerë e frustruar me aleatët e saj të NATO-s, veçanërisht për atë që e pa si mungesë solidariteti të aleancës gjatë një tentative grushti shteti të dështuar në vitin 2016, si dhe për kufizimet e shitjeve të armëve të vendosura ndaj Turqisë pas ndërhyrjes së saj në Siri. Murat Aslan, analist në qendrën kërkimore SETA me bazë në Ankara, tha se Turqia mësoi të “luajë vetëm” për shkak të marrëdhënieve të saj të trazuara me Shtetet e Bashkuara dhe Evropën, duke shtuar se Evropa tani po flet gjithashtu për “autonomi strategjike” nga SHBA. Ai theksoi se Turqia mund të ndihmojë NATO-n të menaxhojë tensionet SHBA-Evropë duke treguar se si të “balancojë” pavarësinë me angazhimet e aleancës. Megjithatë, më së fundmi, Turqia është anuar më afër NATO-s, rëndësia e së cilës u theksua gjatë luftës në Iran, kur mbrojtjet raketore të aleancës interceptuan katër raketa të lëshuara nga Irani në territorin turk. Javë para samitit, Italia dhe Gjermania dislokuan sisteme të mbrojtjes ajrore për të ndihmuar Turqinë t’i përgjigjet kërcënimeve të shtuara. Hamish Kinnear, analist kryesor për Lindjen e Mesme dhe Afrikën e Veriut në kompaninë e inteligjencës së rrezikut Verisk Maplecroft, shkroi në një shënim se “Turqia dëshiron të dallohet si një aktor i politikës së jashtme i pavarur nga NATO dhe Perëndimi”. Ai shtoi se “ndërsa Turqia nuk po braktis qasjen e saj balancuese, ajo po anon më afër Perëndimit, kryesisht për shkak të NATO-s”.

Në Ankara, kufizime të rrepta aksesi do të vendosen në disa nga arteriet kryesore të qytetit, rreth aeroporteve, kompleksit presidencial ku do të mbahet samiti dhe rreth hoteleve që presin delegacionet. Kjo do të ndërpresë rëndë jetën në qytetin me gati 6 milionë banorë. Ndërsa vendi përgatitet për samitin, fasadat e shtëpive përgjatë rrugës nga aeroporti i ri janë lyer si pjesë e një përpjekjeje për zbukurimin e qytetit, raportoi gazeta Cumhuriyet. Me një histori sulmesh terroriste, kryeqyteti i Turqisë nuk është i panjohur me sigurinë e rreptë, por masat që po merren në lidhje me NATO-n duket se shkojnë përtej të zakonshmes. Autoritetet kanë ndaluar gjithashtu demonstratat, koncertet dhe ceremonitë e diplomimit gjatë samitit, ndërsa punonjësit shtetërorë jo-thelbësorë janë vendosur në pushim për të lehtësuar trafikun dhe ngarkesën.

Njësitë e sigurisë kanë ndaluar më shumë se 200 persona të dyshuar për lidhje me grupe ekstremiste, përfshirë grupin Shteti Islamik, thanë autoritetet. Raportet e medias treguan se disa aktivistë, avokatë dhe një akademik u përfshinë në këtë operacion. Ndërkohë, një gjykatë turke bllokoi aksesin në faqet e internetit kritike ndaj NATO-s dhe samitit, duke u bazuar në arsye sigurie dhe rendi publik, sipas Engelli Web, një faqe interneti që gjurmon faqet e bllokuara në Turqi. Disa gazetarëve nga organizata mediatike turke me prirje opozitare iu mohua akreditimi për të mbuluar samitin, duke shkaktuar zemërim nga grupet e të drejtave të medias. Namik Tan, ish-ambasador turk dhe ligjvënës nga partia kryesore opozitare e Turqisë, shkroi: “Në historinë e organizatës, nuk kemi dëshmuar kurrë masa sigurie aq të rrepta dhe mbytëse në një qytet mikpritës për një samit sa po shohim këtë herë në Ankara.”

Trajnerja personale Selin Karakoc tha se mori frymë lehtësimi pasi iu tha se dasma e saj më 5 korrik bie pak para fillimit të kufizimeve. “Jona mund të jetë një nga dasmat e fundit në Ankara atë javë,” bëri shaka ajo.

Marrë nga AP News