Qeveria hungareze propozon ndryshimin që ndalon rikthimin e Orbanit: Kryeministrat jo më shumë se 8 vite në pushtet

Kryeministri i Hungarisë, Peter Magyar ka hedhur hapin e parë të madh kundër trashëgimisë politike të Viktor Orbánit. Kabineti ka dorëzuar një amendament kushtetues që kufizon mandatin e kryeministrit në maksimumi tetë vite, një lëvizje që në praktikë do ta ndalonte Orbánin të rikthehej në krye të qeverisë. Drafti u paraqit të mërkurën dhe konsiderohet si nisja zyrtare e reformimit të Kushtetutës që gjatë viteve të Orbánit u ndryshua shumë herë nga partia Fidesz. Magyar dhe partia e tij Tisza e kanë paraqitur këtë si një përpjekje për të rikthyer kontrollin demokratik dhe balancat institucionale në vend.

Magyar kishte premtuar vazhdimisht vendosjen e kufizimeve për mandatet politike, duke i cilësuar ato si të domosdoshme për rikthimin e shtetit ligjor në Hungari. Në amendament thuhet qartë se “një person që ka shërbyer si kryeministër për të paktën tetë vite në total, edhe me ndërprerje, nuk mund të zgjidhet më kryeministër”. Llogaritja do të vlejë për të gjitha mandatet që nga demokratizimi i vendit në vitin 1990. Kjo do të thotë se Viktor Orbán, i cili ka mbajtur postin e kryeministrit në pesë mandate të ndryshme dhe ka kaluar gjithsej 20 vite në pushtet, do të mbetej jashtë garës politike për këtë post.

Megjithatë, amendamenti nuk e mbyll plotësisht derën për ndryshime të ardhshme. Nëse një qeveri tjetër do të siguronte shumicë të cilësuar në parlament, ajo mund të ndryshonte sërish Kushtetutën dhe të hiqte kufizimin. Analistët kanë paralajmëruar se qeveria e Magyar përballet me një sfidë shumë të vështirë. Përveç ekonomisë së ngadaltë dhe shërbimeve publike në krizë, në administratë, media dhe sistemin e drejtësisë vazhdojnë të mbeten shumë figura besnike të Fidesz-it.

Një tjetër pikë e rëndësishme e draftit është shpërbërja e zyrës së diskutueshme për mbrojtjen e sovranitetit. Ky institucion u krijua gjatë viteve të fundit të qeverisjes Orbán dhe u akuzua gjerësisht se përdorej për të heshtur kritikët e qeverisë. Sipas kritikëve, zyra i lejonte shërbimeve inteligjente hungareze të merrnin informacion për individë dhe organizata pa mbikëqyrje gjyqësore. Amendamenti prek edhe fondacionet që gjatë qeverisjes së Orbánit morën nën kontroll universitete, institute dhe organizata të rëndësishme. Bëhet fjalë për struktura të lidhura me figura besnike të Fidesz-it, përfshirë Mathias Corvinus Collegium.

Në draft thuhet se këto fondacione eliminuan kontrollin demokratik mbi asetet publike dhe përbëjnë “abuzim me pushtetin legjislativ”. Qeveria e re kërkon që shteti të ketë të drejtën t’i shpërbëjë ato, duke theksuar se asetet e tyre janë pasuri kombëtare. Kjo lëvizje shihet edhe si përpjekje për të zhbllokuar miliarda euro fonde të ngrira nga Bashkimi Europian, i cili prej kohësh ka kritikuar Hungarinë për problemet me shtetin ligjor dhe kontrollin politik mbi institucionet. Drafti pritet të diskutohet javën e ardhshme në parlamentin hungarez, ku partia Tisza ka shumicë të mjaftueshme për ta kaluar. Në javët e para pas fitores në zgjedhje, Magyar është përpjekur të japë sinjale të forta shkëputjeje nga epoka Orbán. Ai ka premtuar pezullimin e transmetimeve të mediave shtetërore që funksiononin si zëdhënëse të qeverisë së mëparshme dhe u ka kërkuar zyrtarëve të emëruar nga Orbán të japin dorëheqjen.

Po ashtu, ai ka kërkuar falje publike ndaj mësuesve, gazetarëve dhe figurave publike që sipas tij u sulmuan dhe u denigruan nga shteti gjatë viteve të qeverisjes së Fidesz-it. Ndryshime të forta pritet të ketë edhe në politikën e jashtme. Ministrja e re e Jashtme, Anita Orbán, njoftoi në mesin e majit se kishte thirrur ambasadorin rus në Budapest pas një sulmi masiv me dronë në Ukrainë. Ajo deklaroi se Hungaria e konsideron “plotësisht të papranueshëm” sulmin ndaj Transkarpatias, zonë ku jeton minoriteti hungarez në Ukrainë. “Rusisë iu kërkua të bëjë gjithçka për një armëpushim të menjëhershëm dhe përfundim paqësor e të qëndrueshëm të luftës sa më shpejt”, deklaroi ajo në rrjetet sociale.