Debati i hapur nga ministri i Jashtëm gjerman Johann Wadephul për heqjen e unanimitetit në Bashkimin Europian prek një nga çështjet më themelore të vetë arkitekturës së BE-së: a duhet të mbizotërojë barazia mes shteteve, apo aftësia për të vepruar?
Sot, në Bashkimi Evropian, çdo shtet anëtar ka të drejtën e vetos në vendime kyçe. Kjo është një garanci për shtetet e vogla: askush nuk mund t’i detyrojë të pranojnë politika kundër interesit të tyre. Në këtë kuptim, vetoja nuk është thjesht një mekanizëm teknik, por një instrument sovraniteti.
Por problemi është se kjo barazi formale shpesh prodhon bllokim real. Rasti i Viktor Orbán dhe vonesa e paketës financiare për Ukrainën është ilustrimi më i fundit: një shtet i vetëm mund të ndalë vendimmarrjen e 26 të tjerëve. Në një botë gjithnjë e më të shpejtë dhe të paqëndrueshme, një BE që nuk arrin të marrë vendime në kohë rrezikon të humbasë peshë politike dhe strategjike.
Këtu lind argumenti për “shumicën e kualifikuar”: një model ku vendimet merren nga shumica e shteteve dhe popullsisë, duke shmangur bllokimet. Kjo do ta bënte BE-në më funksionale, më të shpejtë dhe më të aftë për të reaguar ndaj krizave.
Por kjo zgjidhje ka një kosto të qartë: zbehjen e barazisë mes shteteve. Sepse, në praktikë, një sistem me shumicë të kualifikuar i jep më shumë peshë vendeve të mëdha. Dhe këtu qëndron thelbi i kundërshtimit: a mund të pranojnë shtetet e vogla që vendimet strategjike të merren edhe kundër vullnetit të tyre?
Argumenti që “nuk mund të barazohet vota e një shteti të vogël me atë të një shteti të madh” ka një logjikë të fortë në aspektin e peshës ekonomike dhe demografike. Por BE-ja nuk është një shtet klasik – është një bashkim vullnetar ku barazia është kusht për besimin. Nëse ky parim dobësohet, rrezikohet vetë kohezioni i unionit.
Prandaj, zgjidhja nuk qëndron domosdoshmërisht në heqjen totale të vetos, por në një balancë më inteligjente:
kufizim i vetos vetëm në çështje jetike (si siguria kombëtare);
përdorim më i gjerë i shumicës së kualifikuar në politikat e përbashkëta;
mekanizma mbrojtës për shtetet e vogla, që të mos mbeten të margjinalizuara.
Përfundimi
Heqja e vetos mund ta bëjë BE-në më efikase, por rrezikon ta bëjë më pak të barabartë. Ruajtja e vetos garanton barazi, por shpesh paralizon veprimin.
Dilema reale nuk është “të hiqet apo jo vetoja”, por:
si të ndërtohet një Bashkim Europian që vendos shpejt, pa humbur besimin e të gjithë anëtarëve të tij.
Sepse në fund, një BE që nuk vepron, dobësohet.
Por një BE që nuk është e drejtë, rrezikon të shpërbëhet