NASA ka lëshuar një teleskop të ri të fuqishëm, të emërtuar pas një shkencëtareje, i cili do të eksplorojë planetë të largët, yje që shpërthejnë dhe vrima të zeza, ndërsa do të skanojë universin në një shkallë të paprecedentë. Teleskopi Hapësinor “Nancy Grace Roman”, i pagëzuar me emrin e një prej grave të para që mbajti një pozicion të lartë drejtues në NASA, u lëshua të dielën nga Kepi Kanaveral, Florida, me anë të një rakete Falcon Heavy, operuar nga SpaceX e Elon Musk. Ky mision shënon herën e parë që një teleskop hapësinor i NASA-s emërtohet pas një gruaje, duke nderuar kontributin e rëndësishëm të Nancy Grace Roman, e cila shërbeu si Shefja e parë e Astronomisë në NASA gjatë viteve 1960 dhe 1970.
Teleskopi pritet të arrijë destinacionin e tij, rreth 1.6 milionë kilometra (afërsisht një milion milje) larg Tokës, brenda rreth një muaji. Me një buxhet total prej më shumë se 4 miliardë dollarësh (3.45 miliardë euro), misioni parashikon kthimin e imazheve të para në Tokë në fillim të vitit 2027. Astronomët do të përdorin “Roman” për të hetuar një gamë të gjerë fenomenesh kozmike, duke përfshirë vrimat e zeza, ekzoplanetët dhe yjet që shpërthejnë, të njohura si supernova.
Nicky Fox, drejtoresha e misioneve shkencore të NASA-s, theksoi se teleskopi “do të zbulojë mijëra supernova, dhjetëra mijëra planetë, miliarda galaktika dhe dhjetëra miliarda yje”. Ajo shtoi se “Roman” do të jetë në gjendje të bëjë gjëra që nuk janë bërë kurrë më parë, falë fushës së tij masive të shikimit. Teleskopi “Roman” funksionon në një mënyrë të ngjashme me Teleskopin Hapësinor Hubble, i cili u lëshua në vitin 1990 dhe tani po tregon shenja plakjeje, duke operuar me kapacitete të reduktuara. Megjithatë, “Roman” është projektuar për të skanuar qiellin shumë më shpejt, duke qenë i aftë të përfundojë në vetëm një muaj vëzhgime që Hubble-it do t’i ishin dashur një shekull.
Shkencëtarët presin që “Roman” të gjenerojë më shumë se 500 terabajt të dhëna çdo vit. Për krahasim, Hubble ka mbledhur rreth 400 terabajt të dhëna në mbi tre dekada në hapësirë. Julie McEnery, shkencëtarja kryesore e projektit, theksoi se “shtrirja e gjerë e Roman do të na lejojë të gjejmë gjëra të çuditshme, të rralla dhe të pazakonta”, duke “ripërcaktuar kuptimin e gjetjes së një gjilpëre në një mullar me sanë”. Për të plotësuar Hubble-in, Teleskopi Hapësinor “James Webb”, i emërtuar pas ish-administratorit të NASA-s, James Webb, u lëshua në fund të vitit 2021. Webb vëzhgon universin në gjatësi vale të ndryshme, duke plotësuar vëzhgimet që do të bëhen nga Hubble dhe Roman.
Lëshuar gati një vit përpara afatit dhe brenda buxhetit, “Roman” përfaqëson një arritje të madhe për NASA-n. Nderimi i Nancy Grace Roman, e cila shërbeu si Shefja e parë e Astronomisë në NASA gjatë viteve ’60 dhe ’70, ishte prej kohësh i vonuar, sipas shkencëtarit në pension të NASA-s, Ed Weiler. Ai theksoi se ky emërtim është “shumë, shumë i përshtatshëm” dhe se “Nancy do të ishte shumë krenare”.
Marrë nga Deutsche Welle