Muzeu Historik i Shkodrës, një portë drejt kujtesës së qytetit, historisë, hirit dhe shpirtit të saj

Nga Albert Vataj
Kryeministri Edi Rama ndau sot pamje nga Muzeu Historik i Shkodrës, një prej hapësirave më të rëndësishme të trashëgimisë kulturore të qytetit, i cili këto ditë është mbushur me vizitorë vendas dhe të huaj. Pamjet e muzeut, mes sallave të mbushura me histori, objekte dhe dëshmi të një qytetërimi të hershëm, vijnë në një periudhë kur Shkodra po përjeton një fluks gjithnjë e më të madh turistësh.

Përtej bukurisë së liqenit, kalasë, rrugicave karakteristike, kullave, kishave, xhamive dhe shtëpive tradicionale, Shkodra ka edhe një tjetër pasuri, më të heshtur, por po aq të çmuar, kujtesën. Dhe Muzeu Historik është një nga vendet ku kjo kujtesë ruhet, dëshmohet dhe u përcillet brezave.

Në një qytet ku historia ka lënë gjurmë të thella në arkitekturë, art, besim, zeje, fotografi dhe jetën qytetare, vizita në muze bëhet një mënyrë për ta kuptuar Shkodrën përtej imazhit turistik. Është një udhëtim në kohë, nga lashtësia te qyteti tradicional, nga mënyra e jetesës së shkodranëve te zhvillimi i artit dhe kulturës, duke e parë qytetin jo vetëm si një destinacion për t’u vizituar, por si një qytetërim për t’u njohur.

Muzeu Historik i Shkodrës nisi të organizohej në vitin 1947, fillimisht me emërtimin “Muzeu Popullor”, ndërsa mori formë të plotë në vitin 1949. Në vitet e para të veprimtarisë, ai u vendos në qendër të qytetit, në një ndërtesë monumentale të shekullit XIX, pranë së cilës ndodhej edhe “Kulla e Sahatit”, një tjetër pikë e rëndësishme e peizazhit historik të Shkodrës.

Krijimi i muzeut lidhej me nevojën për të mbledhur, ruajtur dhe sistemuar gjurmët e një trashëgimie të jashtëzakonshme. Në fondet e tij u përfshinë koleksione të hershme të kuvendeve të Jezuitëve dhe Françeskanëve, të krijuara që në fundin e shekullit XIX, si dhe objekte e dëshmi të mbledhura nga familje të njohura shkodrane.

Këto koleksione nuk janë thjesht objekte të ekspozuara pas vitrinave. Ato janë pjesë të një historie të gjallë: dëshmi të mënyrës së jetesës, të besimit, të punës, të artit, të zejeve dhe të marrëdhënies së shkodranëve me qytetin e tyre. Në secilin objekt mund të lexohet diçka nga shpirti i Shkodrës dhe nga ajo që e ka bërë këtë qytet një nga qendrat më të rëndësishme kulturore të Shqipërisë.

Një moment i rëndësishëm në historinë e institucionit ishte viti 1996, kur muzeu u transferua në shtëpinë karakteristike shkodrane “Oso Kuka”, ku ndodhet edhe sot. Vetë ndërtesa është pjesë e përvojës muzeale: arkitektura tradicionale, hapësirat e saj dhe atmosfera e një banese të vjetër shkodrane krijojnë një lidhje të natyrshme mes objektit të ekspozuar dhe mjedisit ku ai paraqitet.

Sot, Muzeu Historik i Shkodrës përfshin disa nga fushat më përfaqësuese të trashëgimisë së qytetit, përmes seksioneve të etnografisë, arkeologjisë, artit pamor dhe bibliotekës. Në këtë mënyrë, ai shërben si një mozaik i historisë së Shkodrës, ku shtresat e ndryshme të së kaluarës bashkohen në një rrëfim të vetëm.

Rritja e turizmit në Shkodër e bën edhe më të rëndësishëm rolin e institucioneve të tilla. Turisti i sotëm nuk kërkon vetëm peizazhin, fotografinë apo përvojën e çastit; gjithnjë e më shumë kërkon historinë që fshihet pas një qyteti, njerëzit që e kanë ndërtuar atë dhe kulturën që e ka mbajtur gjallë ndër shekuj.

Prandaj, një qytet si Shkodra nuk mund të kuptohet vetëm duke e parë. Duhet lexuar. Dhe muzeu është një nga librat më të çmuar ku mund të lexohet kjo histori.

Në kohën kur Shkodra po rikthehet fuqishëm në hartën turistike të Shqipërisë, Muzeu Historik mbetet një pikë referimi për të gjithë ata që duan të zbulojnë jo vetëm bukurinë e “Portës së Veriut”, por edhe shpirtin e saj. Sepse pas çdo rruge të vjetër, çdo porte të gdhendur, çdo objekti të ruajtur dhe çdo fotografie të zverdhur, qëndron një histori njerëzore.

Dhe pikërisht aty nis udhëtimi më i bukur, nga Shkodra që shohim, te Shkodra që kujtojmë dhe kuptojmë.