Në 80-vjetorin e lindjes së aktorit Met Bega, njeriut të mirë që e kujtojmë si mjeshtri i madh i humorit

Nga Albert Vataj
Ka njerëz që kalojnë nëpër jetë dhe lënë pas një emër. Ka të tjerë që lënë pas një mënyrë për ta parë jetën. Met Bega ishte nga këta të fundit.

Mjafton të kujtosh fytyrën e tij, atë mimikë të pagabueshme, atë trup të vogël e plot gjallëri, atë të folur të shpejtë e ritmik, atë shpërthim të papritur të batutës, dhe në fytyrë të vjen vetvetiu një buzëqeshje. Pastaj, pas buzëqeshjes, vjen një mall i thellë. Sepse disa artistë, edhe kur koha i largon nga skena, nuk largohen dot nga kujtesa.

Sot, në 80-vjetorin e lindjes së Met Begës, kujtojmë jo vetëm aktorin që na bëri të qeshim, por njeriun që e ktheu të qeshurën në një mënyrë të veçantë komunikimi me jetën. Ai na mësoi se humori nuk është arratisje nga realiteti, por një mënyrë për ta përballuar atë; se edhe në kohë të vështira, njeriu mund të gjejë një grimë drite, një batutë, një gjest, një shikim që e çliron shpirtin nga pesha e përditshmërisë.

Met Bega lindi në Tiranë, më 7 gusht 1946, dhe ndoshta nuk është rastësi që qyteti i tij i lindjes u bë edhe një nga personazhet më të rëndësishëm të krijimtarisë së tij. Ai nuk e interpretoi vetëm Tiranën; në një farë mënyre, e mishëroi atë.

Në fytyrën, zërin, ecjen, gjestet dhe ritmin e tij skenik kishte diçka nga qyteti i vjetër: nga rrugicat, lagjet, oborret, kafetë, stadiumet, muhabetet e njerëzve të zakonshëm, nga ai humor qytetar që lind jo nga dëshira për të poshtëruar tjetrin, por nga aftësia për të parë me ironi edhe veten.

Që herët, në lëvizjen teatrore amatore të Tiranës, u shfaq talenti i tij natyral për humorin. Por ishte skena e Estradës së Tiranës ajo që do ta shndërronte këtë talent në një nga figurat më të dashura të humorit shqiptar.

Në një kohë kur skena e estradës ishte një nga hapësirat e pakta ku publiku mund të merrte frymë lirshëm përmes të qeshurës, Met Bega u bë një nga zërat e saj më karakteristikë.

Ai nuk kishte nevojë për spektakël të madh.
I mjaftonte një mimikë.
Një lëvizje e duarve.
Një kthesë e kokës.
Një mënyrë e veçantë të foluri.
Një pauzë e vendosur në vendin e duhur.
Dhe, mbi të gjitha, ajo aftësi e rrallë për ta kthyer një situatë të zakonshme në një shpërthim humori.
Met Bega nuk e aktronte humorin; ai e kishte humorin në mënyrën e të qenit.
Kjo ishte një nga sekretet e mjeshtërisë së tij.
Personazhet e tij nuk dukeshin të sajuar. Ata dukej sikur kishin dalë nga rruga, nga lagjja, nga një tavolinë kafeje, nga stadiumi, nga një pallat, nga një zyrë, nga një familje shqiptare. Ishin njerëz që publiku i njihte, ose që, në njëfarë mënyre, njihte veten tek ata.
Prandaj qeshte.
Sepse, pas karikaturës, shihte njeriun.
Galeria e njerëzve të zakonshëm

Një nga veçantitë e artit të Met Begës ishte aftësia për të krijuar tipa dhe karaktere nga shtresat e zakonshme të shoqërisë, duke u dhënë atyre një identitet të dallueshëm përmes mimikës, plastikës trupore, ritmit të të folurit dhe ekzagjerimit burlesk.
Ai i zmadhoi dobësitë njerëzore, por nuk i zhveshi nga njerëzillëku.
I bëri qesharake, por jo të neveritshme.
I karikaturizoi, por nuk i përbuzi.
Kjo është arsyeja pse personazhet e tij vazhdojnë të jetojnë.
Sepse humori i mirë nuk vdes bashkë me situatën që e ka prodhuar. Ai mbetet i gjallë kur arrin të zbulojë diçka universale tek njeriu.
Met Bega e dinte këtë.

Në duart e tij, qytetari i zakonshëm bëhej personazh; tifozi bëhej filozof i tribunës; njeriu i vogël bëhej një pasqyrë ku shoqëria mund të shihte veten.
Dhe kjo e bënte humorin e tij më shumë se argëtim.
E bënte një skaner të jetës shqiptare.
Tirana, qyteti që ai e mori me vete në skenë
Nëse do të duhej të kërkonim një vend ku Met Bega ishte më shumë se aktor, ai vend do të ishte Tirana.
Ai solli në skenë Tiranën qytetare, me gjuhën, ritmin, humorin, ironinë dhe mënyrën e saj të veçantë të komunikimit.
Nuk ishte një Tiranë turistike.
Ishte Tirana e njerëzve.
Tirana e muhabetit.
Tirana e stadiumit.
Tirana e fqinjit.
Tirana e halleve të vogla dhe gëzimeve të mëdha.
Tirana që dinte të qeshte edhe kur nuk kishte shumë arsye për të qeshur.

Dhe pikërisht aty qëndronte magjia e tij: ai nuk e përdori qytetin thjesht si dekor. Ai e ktheu Tiranën në temperament skenik.
Në shumë prej roleve të tij, publiku shqiptar nuk shihte një aktor që po luante dikë tjetër. Shihte një njeri që mund ta kishte takuar dje në rrugë.

Monologu si një art më vete
Met Bega ishte veçanërisht i fuqishëm në monolog.
Ai dinte të ndërtonte ritmin e të qeshurës me një mjeshtëri që sot është gjithnjë e më e rrallë.
E dinte kur duhej ta përshpejtonte fjalën dhe kur duhej ta ndalte.
E dinte fuqinë e pauzës.
E dinte se një shikim mund të thoshte më shumë se një paragraf.
E dinte se batuta më e mirë nuk është domosdoshmërisht ajo më e zgjuar, por ajo që vjen në sekondën e duhur.
Të folurit e tij karakteristik, i shpejtë, ritmik dhe plot ngjyrime, u bë një nga shenjat dalluese të interpretimit të tij. Mimika dhe plastika komike nuk ishin dekor. Ato ishin pjesë e dramaturgjisë së personazhit.

Prandaj Met Bega nuk ishte thjesht një aktor që thoshte batuta.
Ai ndërtonte një gjuhë të tërë skenike me trupin, fytyrën, zërin dhe ritmin.
Nga stadiumi te ekrani
Një tjetër dimension i artit të tij ishte mënyra se si ai e sillte në skenë psikologjinë e sportdashësit.
Tifozi i përbetuar, komentatori i improvizuar, njeriu që jeton çdo minutë të ndeshjes si një çështje jete a vdekjeje, të gjitha këto u bënë material për një humor që shqiptarët e njihnin shumë mirë.
Ai kuptoi se stadiumi nuk është vetëm vendi ku luhet futbolli.
Është një teatër i madh njerëzor.
Aty ka ankth, zemërim, shpresë, iluzion, zhgënjim, heroizëm dhe absurditet.
Dhe Met Bega i ktheu të gjitha këto në të qeshura.
Edhe kinematografia ishte pjesë e këtij portreti. Ai interpretoi në disa filma, ndër ta “Dy herë mat” (1986), ku spikati në rolin e të porsamartuarit, “Tela për violinë” (1987), ku luajti Lamen, dhe “Stolat në park” (1989), ku interpretoi kushëririn.
Edhe kur hapësira e rolit ishte e kufizuar, ai kishte atë aftësi të rrallë për të lënë gjurmë.
Met Bega ishte nga ata aktorë që mund të hynin në një skenë për pak minuta dhe ta merrnin me vete kujtesën e publikut.
Partneritetet që mbetën në kujtesë
Një kapitull i veçantë i krijimtarisë së tij janë bashkëpunimet me aktorë të tjerë të mëdhenj të humorit shqiptar.

Bashkë me emra si Skënder Sallaku dhe Arben Shaka, si dhe veçanërisht në dialogët dhe skeçet me Marjana Kondin, ai krijoi momente që mbetën gjatë në kujtesën e publikut.
Me Marjana Kondin kishte një kimi të veçantë skenike. Ishin dy mënyra të ndryshme interpretimi që dinin të plotësonin njëra-tjetrën: ritmi, kundërpërgjigjja, pauza, gjesti dhe befasia.
Në humorin e mirë, partneri i madh nuk është ai që përpiqet ta mbulojë tjetrin.
Është ai që di kur të flasë dhe kur të heshtë; kur të godasë me batutë dhe kur t’ia lërë tjetrin hapësirën për të shkëlqyer.
Met Bega e zotëronte këtë art.
Një jetë e përulur, një trashëgimi e madhe
Pavarësisht famës, ai mbeti njeriu i afërt, i thjeshtë, pa poza.

Mbeti Met Bega i Tiranës.
Ndoshta kjo është një nga arsyet më të forta pse publiku e deshi kaq shumë.
Sepse nuk krijoi distancë mes vetes dhe njerëzve.
Nuk u vendos mbi ta.
U ul mes tyre dhe qeshi bashkë me ta.
Në vitin 2010 i’u akordua Urdhri “Naim Frashëri i Artë” nga Presidenti i Republikës së Shqipërisë, Bamir Topi, një vlerësim që kurorëzoi një karrierë të gjatë dhe një kontribut të rëndësishëm në artin skenik shqiptar.
Por, përtej çdo dekorate, çmimi më i madh i një aktori humori është ai që nuk shkruhet në certifikata: të kujtohesh me buzëqeshje.
Dhe Met Bega e fitoi këtë çmim.
Ai që na mësoi të qeshim
Met Bega u nda nga jeta më 21 prill 2015, duke lënë pas një mungesë që nuk u mbush më.

Por artistë të tillë nuk largohen plotësisht.
Ata mbeten në regjistrimet e vjetra.
Në skeçet e arkivuara.
Në filmat që rikthehen herë pas here në ekran.
Në batutat që përsëriten nga ata që i kanë parë.
Në kujtesën e një brezi që u rrit me zërin, fytyrën dhe humorin e tyre.
Dhe mbi të gjitha, mbeten në atë reagimin më të bukur që mund të shkaktojë një artist:
qeshim sapo e kujtojmë.

Kjo është trashëgimia e tij më e madhe.
Jo vetëm se na bëri të qeshim, por sepse na mësoi një të vërtetë të thjeshtë: njeriu nuk mund ta ndryshojë gjithmonë jetën, por mund të ndryshojë mënyrën se si e përballon atë.
Humori ishte mënyra e Met Begës për ta bërë këtë.
Ai qeshi me dobësitë njerëzore, me absurditetet e përditshmërisë, me paradokset e shoqërisë, me karakteret që njihnim të gjithë. Por, në fund, duke qeshur me ta, ai na mësoi të qeshnim edhe me veten.
Dhe kjo është një nga format më të larta të inteligjencës njerëzore.

Met Bega, 80 vjet pas lindjes
Sot, kur mbushen 80 vjet nga lindja e tij, ne nuk e kujtojmë Met Begën vetëm si aktorin shtatshkurtër me atë fytyrë të paharrueshme, atë zë karakteristik, atë trup që fliste po aq sa fjala dhe atë talent që e kthente të zakonshmen në të jashtëzakonshme.
E kujtojmë si një pjesë të shpirtit qytetar të Tiranës.
Si një nga ata artistë që e bënë Shqipërinë e dikurshme të qeshte edhe kur koha nuk kishte shumë arsye për buzëqeshje.
Në një shoqëri që shpesh e merr veten tepër seriozisht, Met Bega na la një mësim që nuk plaket: të qeshësh nuk do të thotë ta mohosh dhimbjen; do të thotë të mos e lejosh dhimbjen të të marrë gjithçka.
Prandaj, sot, në 80-vjetorin e lindjes së tij, le ta kujtojmë ashtu siç do ta kishte dashur vetë, jo me trishtim, por me një buzëqeshje.
Një buzëqeshje që nis si kujtim dhe përfundon si mirënjohje.
Mirënjohje për Met Begën, njeriun që e bëri të qeshurën një kujtesë dhe kujtesën një arsye për të qeshur.
Sepse disa artistë largohen nga skena.
Met Bega nuk u largua kurrë nga e qeshura jonë.